İnme için sanal gerçeklik

İnmenin (felç) her yıl dünya çapında yaklaşık 15 milyon kişiyi etkilediği ve hayatta kalanların yüzde 55 ila 75’inde olaydan sonra motor kayıpların sürdüğü ve yaşam kalitesinin düştüğü tahmin edilmektedir. Bu motor kayıplar; motor kontrolü, kas gücünü, ince motor becerileri ve çift görevli koordinasyon yeteneklerini kapsar ve bunların tümü bireyin bağımsızlığı ve yaşam kalitesi üzerinde önemli etkiler yaratabilir. Bu kişilerin motor iyileşme sürecine yardımcı olmak amacıyla sanal gerçeklik (VR) sistemleri geliştirilmiştir. VR, “kullanıcıların çok duyulu simüle edilmiş bir ortamla etkileşim kurmasına ve performansları hakkında ‘gerçek zamanlı’ geri bildirim almasına olanak tanıyan bilgisayar tabanlı bir teknoloji” olarak tanımlanır. Etkileşimli oyunlar, hastaya gerçek yaşam senaryoları ve günlük yaşamla ilgili etkinlikler sunacak şekilde tasarlanmıştır. Yazılım; sıklık, yoğunluk, tekrar ve göreve yönelik eğitim gibi motor öğrenme için gereken temel kavramları sağlayabilir ve kullanıcının rehabilitasyonuna katıldığını hissetmesini sağlar. Bu sistemlerin, zorluk derecesinin ayarlanması, tercih edilen uzva odaklanılması ve oyun görevi seçenekleri aracılığıyla hastanın ihtiyaçlarına, yeteneklerine ve hedeflerine uyum sağlamaya olanak tanıyan birçok ayarı vardır.

VR sistemleri nörobilim ve motor öğrenmeye ilişkin çeşitli kuramları bir araya getirir. Oyunlar, en uygun çalışma programını desteklemek için göreve yönelik, tekrarlı, yoğun ancak zorluğu ayarlanabilir bir uygulama imkânı verir. Bazı VR oyunlarında görevi gerçekleştiren bir VR öğretmeni seçeneği bulunur; bu, ayna nöronları uyararak “taklit yoluyla öğrenme” fırsatı sağlar. Ayrıca VR sistemi, performans sırasında eşzamanlı olarak, sonuca dayalı olarak performanstan hemen sonra (sonuç bilgisi) veya birkaç denemenin ardından özet geri bildirim olarak verilen ek performans geri bildirimi sunar.

Seçilen oyun, hastadan futbol topuna vurmasını veya ağı korumak için sola ve sağa uzanmasını istediği için hem üst hem de alt ekstremitelerde motor talep oluşturur. Bu örnek, rehabilitasyonda VR kullanımına yönelik oyunların geniş çeşitliliğini, görevlerin esnekliğini, uyarlanabilirliğini ve uygulanabilirliğini göstermektedir.

İnme hastalarında sanal gerçeklik ve işlevsel iyileşme süreci

İnme hastalarında sanal gerçeklik (VR) eğitiminden sonra nöroplastisitenin ortaya çıktığını gösteren sınırlı düzeyde kanıt vardır. Çalışmalar, VR eğitiminden önceki işlevsel etkinliklerin kontralezyonel beyin yarıküresini etkinleştirdiğini, eğitimden sonra ise ipsilezyonel temsilin devreye girdiğini göstermektedir.

VR’ın bir kullanım biçimi, hastaya uyumsuz görsel geri bildirim sunar; terapist bu sayede hastanın sanal ortamda algıladığı çevreyi değiştirebilir. Hasta için bu tür hareket geri bildirimi, sanal ortamında gördüğü hareketlerin, hastanın gerçekte yaptığı hareketten büyütülmesi, küçültülmesi veya tamamen değiştirilmesi yoluyla kontrol edilebilir. Uyumsuz geri bildirimin, uyumlu geri bildirimden daha fazla birincil motor bölge aktivasyonuna yol açtığı gösterilmiştir. İnme hastalarına uygulandığında, uyumsuz geri bildirim ve etkilenen elin hareketinin karşı taraftaki (etkilenen) birincil motor bölgeyi devreye soktuğu gösterilmiştir. Ayna geri bildirimi de VR ile uygulanabilir; bu durumda hasta, hareketi aslında sağlam tarafı yaparken etkilenen tarafının hareket ettiğini algılar. Çalışmalar, sanal ayna geri bildirimi uygulandığında etkilenen birincil motor bölgenin devreye girdiğini göstermektedir.

VR, hedefe yönelik görevlerin gerçekleştirilmesi için daha ilgi çekici ve katılımı artıran bir ortam sağlar. Ayrıca inme hastasının işlevsel yetenekleri ilerledikçe görevleri ilerletmek üzere kolayca değiştirilebilen güvenli bir ortam oluşturur. Bunun yanında VR gözetimsiz yapılabilir; yani VR tedavisi, standart gözetimli fizik tedavi (fizyoterapi) seanslarından daha sık uygulanabilir. Bu müdahale; hedefe yönelik görevler, zenginleştirilmiş ortamlar ve yüksek tekrar ile tedavi yoğunluğu sağlayarak, inme hastalarında işlevsel iyileşme süreci için gereken nörolojik rehabilitasyonun önemli ilkelerini karşılar. Yakın zamanda yapılan randomize kontrollü bir çalışma, ticari video oyunu tedavisinin subakut inmeli hastalarda dengeyi, postüral kontrolü, işlevselliği, yaşam kalitesini ve motivasyonu iyileştirdiğini düşündürmektedir.