Stereotaktik radyocerrahi

Stereotaktik radyocerrahi (SRS), beyindeki, boyundaki, akciğerlerdeki, karaciğerdeki, omurgadaki ve vücudun diğer bölgelerindeki tümörleri ve diğer sorunları tedavi etmek için hassas biçimde odaklanmış çok sayıda ışın demeti kullanır.

Geleneksel anlamda cerrahi değildir, çünkü kesi yoktur. Bunun yerine stereotaktik radyocerrahi, çevredeki sağlıklı doku üzerinde minimum etkiyle etkilenen bölgeye yüksek doz radyasyon vermek için 3 boyutlu görüntüleme kullanır.

Diğer radyasyon biçimleri gibi stereotaktik radyocerrahi de hedeflenen hücrelerin DNA’sına zarar vererek çalışır. Etkilenen hücreler daha sonra çoğalma yeteneğini kaybeder ve bu da tümörlerin küçülmesine yol açar.

Beyin ve omurganın stereotaktik radyocerrahisi tipik olarak tek seansta tamamlanır. Vücut radyocerrahisi akciğer, karaciğer, böbreküstü bezi (adrenal) ve diğer yumuşak doku tümörlerini tedavi etmek için kullanılır ve tedavi genellikle birden fazla (üç ila beş) seans içerir.

Doktorlar stereotaktik radyocerrahiyi beyin dışındaki vücut bölgelerindeki tümörleri tedavi etmek için kullandığında buna bazen stereotaktik vücut radyoterapisi (SBRT) veya stereotaktik ablatif radyoterapi (SABR) denir.

Doktorlar, beyinde ve vücudun diğer bölgelerinde stereotaktik radyocerrahi sırasında radyasyon vermek için üç tür teknoloji kullanır:

• Lineer hızlandırıcı(LINAC) makineleri, beyindeki ve vücudun diğer bölgelerindeki kanserli ve kanserli olmayan anormallikleri tedavi etmek için röntgen ışınları (fotonlar) kullanır. LINAC (lineer hızlandırıcı) makineleri, CyberKnife ve TrueBeam gibi üreticinin marka adıyla da bilinir. Bu makineler stereotaktik radyocerrahiyi (SRS) tek seansta veya daha büyük tümörler için üç ila beş seans boyunca uygulayabilir; buna fraksiyone stereotaktik radyoterapi denir.
• Gamma Knifemakineleri, kanserli ve kanserli olmayan beyin anormalliklerini hedeflemek ve tedavi etmek için 192 veya 201 küçük gama ışını demeti kullanır. Gamma Knife makineleri LINAC makinelerinden daha az yaygındır ve öncelikle beyindeki çeşitli durumlarla ilişkili küçük ve orta boyutlu tümörler ile lezyon için kullanılır.
• Proton tedavisi(yüklü parçacık radyocerrahisi) stereotaktik radyocerrahinin en yeni türüdür ve ABD’de yalnızca birkaç araştırma merkezinde bulunur; ancak proton tedavisi sunan merkezlerin sayısı son birkaç yılda büyük ölçüde artmıştır. Proton tedavisi, stereotaktik radyocerrahi kullanarak beyin kanserlerini tek seansta tedavi edebilir veya vücut tümörlerini birkaç seansta tedavi etmek için fraksiyone stereotaktik radyoterapi kullanabilir.

Nasıl çalışır

• Tüm stereotaktik radyocerrahi ve radyoterapi (ışın tedavisi) türleri benzer biçimde çalışır.
• Özel ekipman, çok sayıda küçük radyasyon demetini bir tümöre veya başka bir hedefe odaklar. Her demetin geçtiği doku üzerindeki etkisi çok azdır, ancak tüm demetlerin kesiştiği bölgeye hedefe yönelik bir radyasyon dozu verilir.
• Etkilenen bölgeye verilen yüksek doz radyasyon, tedaviyi izleyen süreçte tümörlerin küçülmesine ve kan damarlarının kapanmasına yol açarak tümörü kan kaynağından yoksun bırakır.
• Stereotaktik radyocerrahinin hassasiyeti, çevredeki sağlıklı dokulara en az hasar verilmesi anlamına gelir. Çoğu durumda radyocerrahi, diğer geleneksel cerrahi veya radyasyon tedavisi türlerine kıyasla daha düşük yan etkiler riskine sahiptir.

Endikasyonlar: stereotaktik radyocerrahinin kullanımı, çeşitli nörolojik ve diğer durumları tedavi etmek için geniş ölçüde yaygınlaşmıştır; bunlar arasında şunlar yer alır:

• **Beyin tümörü.**Gamma Knife gibi stereotaktik radyocerrahi, meninjiyom, paraganglioma, hemanjiyoblastom ve kraniofarenjiyom dahil olmak üzere kanserli olmayan (iyi huylu) ve kanserli (kötü huylu) beyin tümörlerini tedavi etmek için sıklıkla kullanılır.

SRS ayrıca vücudun diğer bölgelerinden beyne yayılmış kanserleri (beyin metastazları) tedavi etmek için de kullanılabilir.

• **Arteriyovenöz malformasyon (AVM).**AVM’ler, beyninizdeki atardamar ve toplardamarların anormal yumaklarıdır. Bir AVM’de kan, daha küçük kan damarlarını (kılcal damarlar) atlayarak doğrudan atardamarlardan toplardamarlara akar. AVM’ler normal kan akışını bozabilir ve kanamaya (hemoraji) veya inmeye (felç) yol açabilir.

Stereotaktik radyocerrahi AVM’yi yok eder ve etkilenen kan damarlarının zamanla kapanmasına neden olur.

• **Trigeminal nevralji.**Trigeminal nevralji, beyniniz ile alın, yanak ve alt çene bölgeleri arasında duyusal bilgiyi ileten bir veya her iki trigeminal sinirin (üçüz sinir) kronik ağrı bozukluğudur. Bu sinir bozukluğu, elektrik şokuna benzeyen aşırı yüz ağrısına neden olur.

Trigeminal nevralji için stereotaktik radyocerrahi tedavisi, bu ağrı sinyallerini kesintiye uğratmak için sinir kökünü hedefler.

• **Akustik nöroma.**Akustik nöroma (vestibüler schwannom / akustik nörinom), iç kulağınızdan beyninize uzanan ana denge ve işitme siniri boyunca gelişen kanserli olmayan bir tümördür.

Tümör siniri baskıladığında kişi işitme kaybı, baş dönmesi, denge kaybı ve kulak çınlaması (tinnitus) yaşayabilir. Tümör büyüdükçe yüzdeki his ve kas hareketini etkileyen sinirlere de baskı yapabilir.

Stereotaktik radyocerrahi, kalıcı sinir hasarı riski az olacak şekilde akustik nöromanın büyümesini durdurabilir veya boyutunu küçültebilir.

• **Hipofiz tümörleri.**Beynin tabanındaki fasulye büyüklüğündeki bezin (hipofiz bezi) tümörleri çeşitli sorunlara yol açabilir. Hipofiz bezi, vücudunuzda stres yanıtınız, metabolizmanız, büyümeniz ve cinsel işleviniz gibi çeşitli işlevleri kontrol eden hormonları denetler.

Radyocerrahi tümörü küçültmek ve hipofiz hormon düzenlemesindeki bozulmayı azaltmak için kullanılabilir.

• Stereotaktik radyocerrahi, Parkinson hastalığı ve esansiyel tremor gibi fonksiyonel nörolojik bozukluklarla ilişkili titremeleri tedavi etmek için kullanılabilir.
• **Diğer kanserler.**SRS (stereotaktik radyocerrahi) karaciğer, akciğer ve omurga kanserlerini tedavi etmek için kullanılabilir.

Sonuçlar

Stereotaktik radyocerrahinin tedavi etkisi, tedavi edilen duruma bağlı olarak giderek ortaya çıkar:

• **İyi huylu tümörler (vestibüler schwannom dahil).**Stereotaktik radyocerrahiyi izleyen 18 ay ile iki yıl boyunca tümör küçülebilir, ancak iyi huylu tümörlerde tedavinin ana hedefi gelecekteki tümör büyümesini önlemektir.
• **Kötü huylu tümörler.**Kanserli (kötü huylu) tümörler çoğunlukla birkaç ay içinde daha hızlı küçülebilir.
• **Arteriyovenöz malformasyonlar (AVM’ler).**Radyasyon tedavisi, beyin AVM’sinin anormal kan damarlarının kalınlaşmasına ve kapanmasına neden olur. Bu süreç iki yıl veya daha uzun sürebilir.
• **Trigeminal nevralji.**SRS, trigeminal sinir boyunca ağrı sinyallerinin iletimini engelleyen bir lezyon oluşturur. Birçok kişi birkaç hafta içinde ağrının hafiflemesini yaşar, ancak bu birkaç ay sürebilir.