چاکبوونەوە دوای جەڵتەی مێشک

جەڵتەی مێشک یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی کەمتوانایی لە عێراقدا. بەهۆی قورسایی بەرفراوانی ئەم نەخۆشییە و ئاڵۆزیی پێداویستییەکانی، پێویستییەکی گەورە بە سەنتەرە گشتگیرەکانی بەتواناکردنەوەی فرەپسپۆڕی هەیە.

بەڵگەکان نیشان دەدەن کە سەنتەرەکانی بەتواناکردنەوە (rehabilitation) ڕۆڵێکی گرنگیان هەیە لە باشترکردنی چۆنیەتیی ژیان و ئەنجامەکانی بەتواناکردنەوە دوای جەڵتەی مێشک لە عێراقدا.

جەڵتەی مێشک کاریگەرییەکی قورس لەسەر باری کارکردی تاک، توانا دەروونییەکان، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و باری داراییی بەجێ دەهێڵێت. بەهۆی قورسایی بەرفراوانی ئەم نەخۆشییە و ئاڵۆزیی پێداویستییەکانی، پێویستییەکی گەورە بە سەنتەرە گشتگیرەکانی بەتواناکردنەوەی فرەپسپۆڕی هەیە بۆ چاکبوونەوەیەکی زوو، کاریگەر و بەهێز.

ڕێگای فرەپسپۆڕی لەلایەن تیمێکی بەئەزموونی بەتواناکردنەوە

چاودێریی پزیشکی، چاودێریی پەرستاریی شارەزا، چارەسەری سروشتی (فیزیۆتێراپی)، چارەسەری پیشەیی (ئەرگۆتێراپی)، چارەسەری ئاخاوتن، چارەسەری هەناسە، ڕژێمی خۆراک و خۆراکزانی و تەندروستیی دەروونی

ئامانجی سەرەکیی بەتواناکردنەوە دوای جەڵتەی مێشک

1. بریتییە لە گەڕاندنەوەی تەندروستی بۆ تاک لە ڕێگەی چاکبوونەوەی دەمارییەوە (بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی توانای خۆگونجاندنی مێشک و دەمار (نیوورۆپلاستیسیتی)ەوە)، b. چاکبوونەوەی کارکردی بە ڕاهێنانی تایبەت بە ئەرکەکان و c. باشترکردنی چۆنیەتیی ژیان بە جەختکردنەوە لەسەر تەندروستیی دەروونی.

هەنگاوە سەرەتاییەکانی چاودێریی بەتواناکردنەوە، کە پێویستە لە ماوەی یەکەم ٩٠ ڕۆژی قۆناغی زێڕیندا دەست پێ بکەن، ئەمانەن:

• هەڵسەنگاندنی بنەڕەتی و دیاریکردنی مەترسییەکان– پێویستە پێشبینیی ئەنجامی نەخۆشی بۆ چاکبوونەوەی نەخۆش بەپێی سەختیی نەخۆشییەکە بکرێت، بە لەبەرچاوگرتنی هەر نەخۆشییەکی هاوڕێ لەوانە بەرزیی پەستانی خوێن، نەخۆشی شەکرە، بەرزیی کۆلیسترۆڵ و هۆکارەکانی مەترسیی ڕێگریلێکراو وەک کەوتن، چوونی خۆراک بۆ ڕێڕەوی هەناسە، هەوکردنەکان و هتد.
• دانانی ئامانج– پێویستە تیمی فرەپسپۆڕیی پێشکەشکارانی چاودێری، لەوانە پزیشکان، چارەسەرکارانی ئاخاوتن، چارەسەرکارانی پیشەیی، پەرستاران، فیزیۆتێراپیستەکان و پسپۆڕانی خۆراک، لەگەڵ خێزانەکەدا کار بکەن بۆ دانانی ئامانجی واقیعی و ڕێککەوتوو لەسەری بۆ چاکبوونەوەیەکی باشتر.
• هەڵسەنگاندنی بەردەوام– پێویستە نیشاندەرەکانی ئەدا بە وردی چاودێری بکرێن بۆ بەردەوامبوون لەسەر پلانی چاودێری یان گۆڕینی. جەڵتەی مێشک بە شێوەی جیاواز کار دەکاتە سەر کەسەکان، بۆیە پێویستە هەر پلانێکی چاودێری بەپێی باری تاکەکەس دابڕێژرێت.
• بەهێزکردن– زوو دوای دەرچوون لە بەشی چاودێریی چڕ، بەپێی توندیی حاڵەتەکە، پێویستە نەخۆشی جەڵتەی مێشک بڕیار بدات کە شوێنی چاودێریی دواتر هەڵبژێرێت. پێویستە ئامۆژگاری بکرێت چۆن مامەڵە لەگەڵ نەخۆشییەکە/هۆکارەکانی مەترسیدا بکات، و باشترە بگوازرێتەوە بۆ شوێنێکی ڕێکخراوی بەتواناکردنەوە بۆ چاکبوونەوەیەکی بەهێز و خێراتر.

ڕێگاکانی بەتواناکردنەوە

ئامانجەکە بەم شێوەیەیە:

1. گەڕاندنەوەی کارکردی بەشە تووشبووەکە.
2. کەمکردنەوەی پشتبەستن بە کەسانی تر.

ئەم ڕێگایانە هەموو ئەمانە دەگرنەوە:

(بەتواناکردنەوە – جەستەیی – خۆگونجاندن – دەروونی – کۆمەڵایەتی – پیشەیی – ئاخاوتن)

١. چارەسەری ئاسایی (میکانیکی)

• فێرکردنی نەخۆش لەسەر شێوەی ڕاگرتنی لەشی دروست لە کاتی دانیشتن و ڕاکشاندا.
• چارەسەرکردنی جومگەکانی بەشە تووشبووەکە.
• ڕاهێنانەکانی ڕاکێشانی ماسولکە، ڕاهێنانی بەهێزکردن و ڕاهێنانەکانی بەرگری.

٢. چارەسەری سروشتی

ورووژاندنی دەمار و ماسولکەی تووشبوو لە ناوچە زیانلێکەوتووەکەدا.

• جۆرە جیاوازەکانی ورووژاندن دەگرێتەوە: FES (ورووژاندنی کارەبایی کارکردی)، IDC، IF، TENS بەپێی هەر حاڵەت و بارێک.
• چارەسەر بە لەیزەری سارد، شەپۆلی درێژ، US، SAD.
• ڕاهێنانەکانی ڕاکردن و ڕۆیشتن (هێواش – خێرا).
• ئامێرەکانی بایۆفیدباک بۆ ئەوەی نەخۆش زیاتر ئاگاداری جووڵەی ئەندامە تووشبووەکەی بێت، بۆ پەرەپێدانی جووڵەکەی لە ڕێگەی ئەو ئاماژانەی دەگەنە مێشک، یان بە بەکارهێنانی ئاوێنە.

٣. ئامێرە پێشکەوتووەکان (هێڵی سێیەمی چارەسەر)

• ورووژاندنی مێشکی بێ بڕین و بێ دەرزی (rTMS – ئامێری ورووژاندنی خانەکانی مێشک).
• دەستێوەردانی بێ نەشتەرگەری بۆ ورووژاندنی درکەپەتک (ورووژاندنی ئیپیدیوراڵ).
• ئامێری میکانیکیی ڕاکێشانی بڕبڕەی پشت بۆ دیسک (هەڵخلیسکانی دیسک)، پەستان لەسەر دەمار و ئازاری پەلەکانی خوارەوە (SpineMED).
• VR – بەرنامەی کۆمپیوتەری (یاریی ئەلیکترۆنی) لە ژینگەیەکی مەجازیدا کە یارمەتی جووڵاندنی بەشە تووشبووەکە دەدەن.

٤. چارەسەرکردنی ئاڵۆزییەکانی جەڵتەی مێشک

• دەرچوونی شان.
• هەوکردنی وەتەر و پچڕانی وەتەر.
• کۆبوونەوەی شلە و ئاوسان.
• چارەسەرکردنی گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە (سپاستیسیتی) (ماسولکەیی – وەتەری)، لەوانە دەرزیی ناوچەیی بە بەکارهێنانی دەرمان (BOTOX) یان دەرزی چینی (ئاکیوپەنچەر).
• لاوازیی میزڵدان و ڕانەگرتنی میز یان پیسایی.
• وەستانی قسەکردن یان قورسیی دۆزینەوەی وشە.
• خەمۆکیی دوای جەڵتەی مێشک.