دەرزییەکانی بڕبڕەی پشت

دەرزییەکانی بڕبڕەی پشت، کە پێیان دەوترێت بلۆکەکانی بڕبڕەی پشتیش، بریتین لە دانی دەرمانێک ڕاستەوخۆ بۆ ناوچەیەکی دیاریکراوی بڕبڕەی پشت. دەکرێت بۆ چارەسەرکردنی چەندین نەخۆشیی جیاواز بەکاربهێنرێن کە کار دەکەنە سەر بڕبڕەی پشت، لە بەشی سەرەوەی بڕبڕەکانی ملەوە تا ئێسکی عەجز.

چارەسەرەکانی دەرزی دەتوانن یارمەتیی دەستنیشانکردن و سووککردنی ئازاری مل یان ئازاری پشت بدەن کە لەوانەیە بۆ باسک و قاچەکانی نەخۆش بڕوات (بۆ نموونە، گیرخواردنی ڕەگی دەمار لە مل، گیرخواردنی ڕەگی دەمار لە کەمەر). دەرزییەکی بڕبڕەی پشت بە مەبەستی دەستنیشانکردن یان چارەسەر دەکرێت وەک بەشێک لە پلانی چارەسەری فرەپسپۆڕیت دابنرێت، کە لەوانەیە دەرمان و چارەسەری سروشتیش لەخۆ بگرێت.

چ جۆرە دەرمانێک لە دەرزیی بڕبڕەی پشتدا هەیە

دەرزیی بڕبڕەی پشت بەزۆری یان تەنها لە دەرمانی بەنجی ناوچەیی پێکدێت، یان تەنها لە ستیرۆید، بەڵام زۆرجار تێکەڵەیەکە لە دەرمانی بەنجی ناوچەیی و ستیرۆید. ناوێکی دیکەی ستیرۆید کۆرتیکۆستیرۆیدە؛ دەرمانێکی دژەهەوکردنی بەهێز. هەندێک جار ماددەی کۆنتراست (ڕەنگی تیشکی ئێکس) بۆ تێکەڵەی دەرزییەکە زیاد دەکرێت بۆ یارمەتیدان لە دانانی وردی دەرزییەکە بە ڕێنماییی وێنەگرتنی پزیشکی.

چ جۆرە نەخۆشییەکی بڕبڕەی پشت لەوانەیە سوود لە دەرزی وەربگرێت

چەندین جۆری جیاوازی نەخۆشییەکانی بڕبڕەی پشت هەن کە لەوانەیە سوود لە دەرزی وەربگرن. بڕیاری ئەنجامدانی دەرزی پشت بە چەندین هۆکار دەبەستێت و دەبێت دوای ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشک بدرێت. زۆربەی پزیشکان پێش پێشنیارکردنی دەرزی، ماوەیەک چارەسەری پارێزگارانە (بێ نەشتەرگەری) پێشنیار دەکەن، بەزۆری ٤-٦ هەفتە، چونکە زۆرێک لە حاڵەتەکانی ئازاری مل یان ئازاری پشت لەو ماوەیەدا باش دەبن.

ئەو نەخۆشییە باوانەی کە لەوانەیە دەرزی گونجاو بێت بۆیان، بریتین لە

• تەنگبوونەوەی کەناڵی بڕبڕەی پشت
• هەڵخلیسکانی دیسک
• سەندرۆمی سەرنەکەوتنی نەشتەرگەریی پشت
• سیاتیکا
• ئازاری جومگەی فاسێت
• ئازاری جومگەی ساکرۆئیلیاک.

جیاوازیی نێوان دەرزیی بڕبڕەی پشت و بلۆکی دەمار

دەرزییەکانی بڕبڕەی پشت زاراوەیەکی گشتین کە ئاماژە بە هەر جۆرە دەرزییەک دەکەن کە پەیوەندیی بە بڕبڕەی پشتەوە هەبێت. بلۆکی دەمار جۆرێکی لاوەکیی دەرزییەکانی بڕبڕەی پشتە کە دەمارێکی دیاریکراو دەکاتە ئامانج. کاتێک دەرمانەکە دەدرێتە سەر دەمارە ئامانجەکە، دەتوانێت گواستنەوەی ئاماژەکانی ئازار «بلۆک» بکات کە لە سەرچاوەی ئازارەکەوە (بۆ نموونە، دیسکی کەمەر) بەرەو مێشک دەڕۆن.

• بە کورتی، هەموو بلۆکێکی دەمار دەرزیی بڕبڕەی پشتە، بەڵام هەموو دەرزییەکی بڕبڕەی پشت بلۆکی دەمار نییە.

جۆرەکانی دەرزییەکانی بڕبڕەی پشت

دەرزی ئیپیدیوراڵ پێشگری «epi» لە زمانی یۆنانیدا بە واتای «لەسەر» دێت. پەردەی سەخت (دیورا) دەرەوەترین چینی کیسێکی سێ چینیی شانەی نەرمە کە درکەپەتک و کلکی ئەسپ (کۆدا ئیکواینا) دەگرێتە خۆ. بۆیە، دەرزی ئیپیدیوراڵ بە واتای دانی دەرمان دێت لەسەر پەردەی سەخت.

٣ جۆر دەرزی ئیپیدیوراڵ هەیە. ناوەکانیان بەپێی ئەو ڕێگایەیە کە دەرزییەکە دەیگرێتەبەر بۆ گەیشتن بە پەردەی سەخت.

• دەرزی ئیپیدیوراڵی کۆدەڵ: کەناڵی بڕبڕەی پشت لە کۆتاییی ئێسکی عەجزدا بە کونێک کۆتایی دێت کە پێی دەوترێت کونی خوارەوەی بڕبڕەی پشت. دەرمانەکە لە ڕێگەی کونی خوارەوەی عەجزەوە دەدرێتە ناو بۆشایی ئیپیدیوراڵ. ئەمە هەمان ئەو ڕێگایەیە کە بۆ بەنجکردنی ئافرەتانی دووگیان لە کاتی منداڵبووندا بەکاردەهێنرێت.

• دەرزی ستیرۆیدی ئیپیدیوراڵ لە ڕێگەی کونی دەمارەوە (transforaminal epidural steroid injection): ڕەگە دەمارەکان لە هەر ئاستێکی بڕبڕەی پشتدا لە ڕێگەی کونێکی ئێسکییەوە لە کەناڵی بڕبڕەی پشت دەردەچن کە پێی دەوترێت کونی دەماری یان کونی نێوان بڕبڕەکان یان کونی دەرچوونی دەمار (نیورۆفۆرامین). دەرمانەکە لە ڕێگەی ئەم کونانەی دەرچوونی دەمارەوە (فۆرامین) دەدرێتە ناو بۆشایی ئیپیدیوراڵ.

• دەرزی ستیرۆیدی ئیپیدیوراڵ لە نێوان لامیناکان (interlaminar epidural steroid injection): لامینا (کەوانەی ئێسکی پشتەوەی بڕبڕە) بەشێکی ئێسکە کە کەوانەی پشتەوەی هەر ئاستێکی بڕبڕە پێکدەهێنێت و پێکەوە کەناڵی بڕبڕەی پشت دروست دەکەن. وەک خشتی سەربانی خانوو، لامینای ئاستی سەرەوە لەسەر لامینای ئاستی ڕاستەوخۆ خوارەوەی دادەنیشێت. سەری دەرزییەکە دەچێتە نێوان لامیناکانەوە بۆ ئەوەی دەرمانەکە بگەیەنێتە ناو بۆشایی ئیپیدیوراڵ.

بلۆکی هەڵبژێردراوی ڕەگی دەمار (SNRB)/دەرزی SNRBەکان بریتین لە دانی دەرمانی بەنجی ناوچەیی لەسەر ڕەگێکی دیاریکراوی دەمار. بەزۆری بۆ مەبەستی دەستنیشانکردن بەکاردەهێنرێن. لەو نەخۆشانەی کە پەستان لە چەند ناوچەیەکی بڕبڕەی پشتیاندا هەیە، SNRBەکان — لەگەڵ مێژووی نەخۆشی، پشکنینی جەستەیی و ئێم ئاڕ ئای (MRI)ی نەخۆش — دەتوانن یارمەتیی دیاریکردنی سەرچاوەی ئازارەکە بدەن (بۆ نموونە، تەنگبوونەوەی کەناڵی بڕبڕەی پشت).

بلۆکی لقی ناوەکیی دەمار (MBB)/دەرزی جومگەکانی فاسێت (facet joint) جووتێک دەرهاتەی ئێسکین کە ئاستێکی بڕبڕە بە ئاستی ڕاستەوخۆ سەرەوە و خوارەوەی دەبەستنەوە. وەک هەر جومگەیەکی دیکەی لەش، دەکرێت بە تێپەڕبوونی کات تووشی هەوکردنی جومگە ببێت و بەرپرسیار بێت لە هەندێک جۆری ئازاری پشت. MBB دەرزیی دەرمانی بەنجی ناوچەییە لەسەر لقە دەمارە ناوەکییەکان (مێدیەل بڕانچ / medial branch nerves)؛ ئەو دەمارانەی کە ئاماژەکانی ئازار لە جومگەی فاسێتەوە دەگوازنەوە. دەتوانن یارمەتی بدەن بۆ زانینی ئەوەی کە ئایا جومگەی فاسێت سەرچاوەی ئازارەکەیە.

دەرزی جومگەی فاسێت دەرزی جومگەی فاسێت ئەو دەرزییانەن کە ڕاستەوخۆ لە ناو خودی جومگەی فاسێتدا دەدرێن، هاوشێوەی دانی دەرمانی دژەهەوکردن و/یان دەرمانی ئازارشکێن لە ئەژنۆیەکی تووشبوو بە هەوکردنی جومگە.

دەرزی جومگەی ساکرۆئیلیاک ٢ جومگەی ساکرۆئیلیاک (جومگەی نێوان عەجز و حەوز) هەن. یارمەتی دەدەن هەر لایەکی ئێسکی عەجز بە ئێسکی حەوز (ئیلیەم) ببەستنەوە؛ کە بەشێکە لە جومگەی سمت. ئەمانە پەیوەندیی نێوان پەیکەری تەوەرەیی (بۆ نموونە، کەللەسەر، ستوونی بڕبڕەی پشت) و باقیی لەشن و، وەک زۆربەی جومگەکان، لە هەندێک حاڵەتدا دەکرێت ئازاربەخش ببن. دەرزی جومگەی ساکرۆئیلیاک دەرزییەکە ڕاستەوخۆ لە ناو یەکێک یان هەردوو جومگەی ساکرۆئیلیاکدا.

ڕۆڵی ئەم پرۆسانە لە چارەسەری ئازاری مل و ئازاری پشتدا

سێ هۆکار هەن کە لەوانەیە دەرزی بەکاربهێنرێت:

1. یارمەتیدان لە دیاریکردنی سەرچاوەی ئازار (بۆ دەستنیشانکردن)
2. سووککردنی ئازار (بۆ چارەسەر)
3. پێشبینیکردنی ئەو سووکبوونەی کە نەخۆش لەوانەیە لە دەستێوەردانێکی دواتر چاوەڕێی بکات — پرۆسەیەکی دەستێوەردانیتر وەک سووتاندنی دەمار (بۆ پێشبینیکردن).

مەترسییەکانی ئەم پرۆسانەی دەرزیی بڕبڕەی پشت

دەرزییەکانی بڕبڕەی پشت بەزۆری بە باشی قبووڵ دەکرێن و سەلامەتن، و ڕێژەی ئاڵۆزییەکانیان زۆر زۆر کەمە. باوترین مەترسییەکان بریتین لە کەمێک خوێنبەربوون، سەرئێشە و سووربوونەوەی ڕوخسار. ئاڵۆزییە گەورەترەکان بریتین لە کونبوونی پەردەی سەخت، هەوکردن و زیانگەیشتنی دەمار. ئەم ئاڵۆزییە گەورانە لە کەمتر لە ١٪ی ئەو کەسانەدا ڕوودەدەن کە دەرزیی بڕبڕەی پشت دەکەن. ئەو کەسانەی نەخۆشی شەکرەیان هەیە لەوانەیە بەرزبوونەوەیەکی کاتیی ئاستی شەکری خوێنیان هەست پێ بکەن.