ئازاری درێژخایەنی حەوز لە ئافرەتاندا

ئازاری درێژخایەنی حەوز (CPP) بەو ئازارە نابازنەییە دەوترێت کە لە خوارەوەی سک یان حەوزدا لانیکەم شەش مانگ بەردەوام دەبێت و بەس بێت بۆ دروستکردنی کەمتوانایی لە کارکردندا یان پێویستی بە چاودێریی پزیشکی هەبێت. یەکێکە لە باوترین و ئاڵۆزترین کێشەکانی تەندروستیی ئافرەتان — کە بە خەمڵاندن ١٥–٢٥%ی ئافرەتان لە قۆناغێکی ژیانیاندا تووش دەکات.

**هۆکارەکان**

CPP زۆرجار چەند هۆکارێکی هەیە. نەخۆشییە بنەڕەتییە باوەکان بریتین لە:

- *ئێندۆمێتریۆسیس (endometriosis):* شانەیەک هاوشێوەی توێژی ناوەوەی منداڵدان لە دەرەوەی منداڵدان گەشە دەکات و وەڵامی سووڕی مانگانە دەداتەوە — هەموو مانگێک ئەستوور دەبێت و خوێنبەربوونی تێدا ڕوودەدات. خوێنەکە ناتوانێت لە ڕێگەی زێوە بچێتە دەرەوە، و وەک کیسی بەئازار و لکانی شانەکان لە ناو سکدا کۆدەبێتەوە. دەبێتە هۆی ئازاری سووڕی مانگانە، ئازاری قووڵ لە کاتی جووتبوون و ئازاری درێژخایەنی حەوز - *تێکچوونی ماسولکەکانی بنی حەوز:* ماسولکە زۆر گرژەکانی (زیادچالاکەکانی) بنی حەوز دەبنە هۆی ئازاری بەردەوام، ئازار لە کاتی دەستلێدان یان چوونەژوورەوە (ئازاری درێژخایەنی زێ (ڤولڤۆداینیا)، ڤاجینیزمس (vaginismus))، و ئازاری گوازراوە بۆ خوارەوەی پشت، سمت و ڕانەکان - *هەوکردنی ئەندامەکانی حەوزی درێژخایەن:* تووشبوونی میکرۆبیی حەوز کە بۆ ماوەی درێژ بەردەوام بێت یان بە تەواوی چارەسەر نەکرابێت دەبێتە هۆی شوێنەبرین و لکانی شانەکان کە ئەندامەکانی حەوز دەگرنەوە - *هەوکردنی درێژخایەنی میزڵدان (سەندرۆمی میزڵدانی بەئازار):* ئازاری دووبارەبووەوەی میزڵدان لەگەڵ پەلەکردنی میز و زۆر میزکردن؛ ئازارەکە لەگەڵ پڕبوونی میزڵداندا خراپتر دەبێت و دوای میزکردن بۆ ماوەیەک باشتر دەبێت - *گرێی ماسولکەیی منداڵدان (فایبرۆید):* گەشەی ناشێرپەنجەیی منداڵدان کە دەبێتە هۆی پەستان و قورسایی لە حەوزدا، و — کاتێک خوێنگەیاندنی تێکدەچێت — ئازاری کتوپڕ لەسەر بنەمای ئازاری درێژخایەن - *سەندرۆمی پاشماوەی هێلکەدان:* شانەی هێلکەدان کە دوای لابردنی بە نەشتەرگەری ماوەتەوە کیسی بەئازار دروست دەکات - *سەندرۆمی پەنگخواردنی خوێن لە حەوزدا (pelvic congestion syndrome):* خوێنهێنەرە فراوانبووەکانی حەوز کە لە دەمارە گرێدراوەکان دەچن، دەبنە هۆی ئازاری کپ و هەستی قورسایی کە لەگەڵ وەستان، ڕۆیشتن و لە کۆتایی ڕۆژدا خراپتر دەبێت - *هۆکارەکانی ماسولکە و ئێسک:* تێکچوونی جومگەی ئێسکی ناوگەڵ، تێکچوونی جومگەی ساکرۆئیلیاک، نەخۆشییەکانی سمت و خاڵە هەستیارەکان (تریگەر پۆینت)ی دیواری سک هەموویان دەتوانن ئازارێک دروست بکەن کە وەک ئازاری حەوز هەستی پێدەکرێت - *سەندرۆمی کۆڵۆنی هەستیار (IBS):* پڕبوونی سک لە با، گۆڕانی خووی ڕیخۆڵە و هەستیاریی زیادی ئەندامەکانی ناوەوە بەشدارن لە ئازاری خوارەوەی سک و ئازاری حەوزدا - *هۆکارە دەروونییەکان و هەستیاربوونی ناوەندی (central sensitisation):* ئازاری درێژخایەن شێوازی پرۆسێسکردنی ئازار لە کۆئەندامی دەماریی ناوەندیدا دەگۆڕێت؛ خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و مێژووی زەبر بەهێزی و درێژخایەنیی ئازار زیاد دەکەن

**هەڵسەنگاندن**

مێژووی نەخۆشیی ورد، پشکنین و لێکۆڵینەوەی ئامانجدار (سۆناری حەوز، لاپارۆسکۆپی (نەشتەرگەری بە ناوپشکن) بۆ ئێندۆمێتریۆسیس، ناوبینیی میزڵدان (سیستۆسکۆپی) بۆ نیشانەکانی میزڵدان، هەڵسەنگاندنی بنی حەوز لە لایەن چارەسەری سروشتی (فیزیۆتێراپی)یەوە) پێویستن بۆ دۆزینەوەی ئەو نەخۆشییانەی بەشدارن و ئاراستەکردنی چارەسەر.

**بنەماکانی چارەسەر**

دۆزینەوە و چارەسەرکردنی هۆکارە دیاریکراوەکان — چارەسەری هۆرمۆنی بۆ ئێندۆمێتریۆسیس، چارەسەری سروشتی بۆ تێکچوونی ماسولکەکانی بنی حەوز، چارەسەر بە دژەبەکتریاکان (ئەنتیبایۆتیک) بۆ PID — خاڵی دەستپێکە. بەڵام لەبەر ئەوەی CPP زۆربەی جار چەند هۆکارێکی هەیە و هەستیاربوونی ناوەندی تێدایە، زۆربەی جار ڕێگەیەکی تێکەڵاو پێویستە:

- *نیورۆمۆدیولەیشن (ڕێکخستنەوەی دەمار):* ورووژاندنی درکەپەتک و rTMS بۆ ئازاری سەرسەخت بەرامبەر چارەسەر؛ ڕادیۆفریکوێنسی پەلسی (pulsed radiofrequency) بۆ دەمارە دیاریکراوەکان - *دەستێوەردان:* بلۆکی تۆڕی دەماری هایپۆگاستریک (hypogastric plexus block)، بلۆکی گرێی دەماری ئیمپار (ganglion impar block) و بلۆکی دەماری هایپۆگاستریکی سەرەوە بۆ ئازاری حەوز کە سەرچاوەکەی ئەندامەکانی ناوەوەیە؛ دەرزی Botox لە ماسولکە زۆر گرژەکانی بنی حەوزدا - *نوێکردنەوە:* پرۆلۆتێراپی (prolotherapy) و دەرزی ئۆزۆن بۆ ئازاری حەوز کە سەرچاوەکەی بەستەر و پەردەی ماسولکەیە - *چارەسەری سروشتی:* ڕاهێنانی خاوکردنەوەی بنی حەوز، چارەسەری دەستی و ڕاهێنانی چارەسەری - *پاڵپشتیی دەروونی:* دەروونناسیی ئازار، چارەسەری هزری-ڕەفتاری و ئاگاییی هۆشیارانە (mindfulness) بە شێوەیەکی بەرچاو ئەنجامەکان لە CPPی هاوڕێ لەگەڵ هەستیاربوونی ناوەندیدا باشتر دەکەن