خەمۆکی (تێکچوونی خەمۆکیی گەورە)

تێکچوونی خەمۆکیی گەورە (MDD) تێکچوونێکی کلینیکیی باری دەروونییە کە بە قۆناغی بەردەوامی دابەزینی باری دەروونی، لەدەستدانی حەز یان چێژ لە چالاکییەکان، و کۆمەڵێک نیشانەی هزری، جەستەیی و سۆزداری دەناسرێتەوە کە پێکەوە کێشەیەکی بەرچاو لە ژیانی ڕۆژانەدا دروست دەکەن. یەکێکە لە باوترین حاڵەتەکانی تەندروستیی دەروونی لە جیهاندا، و یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی کەمتوانایی. خەمۆکی لاوازی یان کەموکوڕییەکی کەسایەتی نییە — حاڵەتێکی پزیشکییە کە بنەمایەکی دەماری-بایۆلۆجیی بە باشی ناسراوی هەیە و چارەسەری کاریگەری هەیە.

**کێ تووشی دەبێت:** خەمۆکی لە هەر تەمەنێکدا ڕوو دەدات، و منداڵان، هەرزەکاران، گەورەسالان و بەساڵاچووان تووش دەکات. لای ئافرەتان دوو هێندەی پیاوان باوە. زۆربەی خەڵک لە ماوەی ژیانیاندا چەند جارێک تووشی قۆناغی خەمۆکی دەبن.

**نیشانەکان** — لە کاتی قۆناغێکی خەمۆکیدا، ئەم نیشانانەی خوارەوە زۆربەی ڕۆژ، نزیکەی هەموو ڕۆژێک بۆ ماوەی لانیکەم دوو هەفتە دەردەکەون: - خەم، هەستی بۆشایی یان نائومێدیی بەردەوام - لەدەستدانی حەز یان چێژ لە زۆربەی یان هەموو چالاکییەکان (ونبوونی چێژ / anhedonia) - تێکچوونی خەو: بێخەوی یان زۆر خەوتن - ماندوێتی و لەدەستدانی وزە — تەنانەت کارە بچووکەکانیش هەوڵێکی زۆر لە ڕادەبەدەریان پێویستە - گۆڕانی ئارەزووی خواردن و کێش (یان کەمبوونەوە یان زیادبوون) - گۆڕانی دەروونی-جووڵەیی: خاوبوونەوەی بیرکردنەوە، قسەکردن و جووڵە، یان بێئۆقرەیی - قورسیی سەرنجدان، بڕیاردان یان بیرهێنانەوەی شتەکان - هەستی بێ بەهایی، هەستی تاوانباریی زۆر یان خۆلۆمەکردن - بیرکردنەوەی دووبارە لە مردن، بیرکردنەوە لە خۆکوشتن یان هەوڵی خۆکوشتن

**خەمۆکی لای منداڵان و هەرزەکاران:** تووڕەیی، زۆر پێوەنووسان بە کەسانی نزیک، سکاڵای جەستەیی بێ ڕوونکردنەوە، دابەزینی ئاستی خوێندن، دوورکەوتنەوە لە خەڵک و بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر، شێوازە باوەکانی دەرکەوتنین. لەوانەیە خەم بە ڕوونیی گەورەسالان دیار نەبێت.

**خەمۆکی لای بەساڵاچووان:** لەوانەیە وەک کێشەی یادەوەری، گۆڕانی کەسایەتی، ئازاری جەستەیی، کێشەی خەو، دوورکەوتنەوە لە خەڵک و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن دەربکەوێت — کە زۆربەی جار بە پیربوونی ئاسایی یان نەخۆشیی جەستەیی هەڵە تێدەگەیەنرێت.

**جۆرەکان و تایبەتمەندییەکان:** جۆرە لاوەکییەکانی خەمۆکی بریتین لە خەمۆکیی لەگەڵ دڵەڕاوکێ، خەمۆکیی لەگەڵ تایبەتمەندیی مالیخۆلیایی، خەمۆکیی نائاسایی (وەڵامدانەوەی باری دەروونی بە ڕووداوەکان، زیادبوونی خەو و ئارەزووی خواردن)، خەمۆکیی سایکۆتیک (لەگەڵ وەهم یان خەیاڵی ناڕاستەقینە)، خەمۆکیی دەوروبەری منداڵبوون (دوای منداڵبوون)، و خەمۆکیی وەرزی.

**خەمۆکیی چارەسەرنەکراو** پەیوەندی بە تێچووی کەسی و کۆمەڵایەتیی گەورەوە هەیە — تێکچوونی پەیوەندییەکان، کەمبوونەوەی بەرهەمهێنان، خراپبوونی تەندروستیی جەستەیی و زیادبوونی مەترسیی مردن. بە چارەسەری گونجاو، زۆربەی ئەو کەسانەی خەمۆکییان هەیە بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەبن.

یەکەم هەنگاوی چارەسەر بریتییە لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان (دەرمانەکانی SSRI، دەرمانەکانی SNRI و هی تر) و جۆرەکانی چارەسەری دەروونیی پشتبەستوو بە بەڵگەی زانستی (چارەسەری هزری-ڕەفتاری، چارەسەری پەیوەندیی نێوان کەسەکان). کاتێک دەرمانەکان بەس نین یان بەرگەیان ناگیرێت، نیورۆمۆدیولەیشن (ڕێکخستنەوەی دەمار) — بە تایبەتی rTMS — جێگرەوەیەکی کاریگەر، بە باشی بەرگەگیراو و بێ دەرمان دابین دەکات کە بێ مانەوە لە نەخۆشخانە پێشکەش دەکرێت.