نەقرس

نەقرس جۆرێکە لە هەوکردنی جومگەی جۆری ئیلتیهابی (inflammatory arthritis) کە بە هێرشی ماوەماوەی هەوکردنی کتوپڕی جومگە دەناسرێتەوە، و بەهۆی نیشتنی کریستاڵەکانی یوراتی مۆنۆسۆدیۆم (MSU)ەوە دروست دەبێت. ئەم کریستاڵانە لە جومگەکان، وەتەرەکان و شانەکانی دەوروبەریاندا دروست دەبن کاتێک ئاستی ترشی یوریک لە خوێندا (بەرزیی ترشی یوریک لە خوێن) لە سنووری تێربوون تێدەپەڕێت — بە زۆری سەرووی ٣٦٠ µmol/L (٦ mg/dL).

نەقرس باوترین هەوکردنی جومگەی جۆری ئیلتیهابییە لە پیاواندا و ڕێژەی بڵاوبوونەوەی لە سەرانسەری جیهاندا بەرز دەبێتەوە، بەهۆی زیادبوونی ڕێژەی قەڵەوی، بەرزیی پەستانی خوێن، نەخۆشییەکانی گورچیلە و بەکارهێنانی دەرمانی میزهێنەر. لە پیاواندا باوترە (کە ٣–٤ جار زیاتر لە ئافرەتان تووشی دەبن) و بە زۆری لە نێوان تەمەنی ٣٠ تا ٥٠ ساڵیدا دەست پێدەکات. دوای وەستانی سووڕی مانگانە (مینۆپۆز)، ڕێژەی تووشبوونی ئافرەتان لە هی پیاوان نزیک دەبێتەوە.

**ترشی یوریک چۆن کەڵەکە دەبێت:**

ترشی یوریک بەرهەمی کۆتایی میتابۆلیزمی پیورینەکانە. لەش کاتێک پیورینەکان تێک دەشکێنێت ترشی یوریک بەرهەم دەهێنێت — ئەو پێکهاتانەی بە شێوەی سروشتی لە هەموو خانەکان و لە هەندێک خۆراکدا هەن. ترشی یوریک بە شێوەی ئاسایی لە خوێندا دەتوێتەوە و لە ڕێگەی گورچیلەکانەوە دەردەدرێت. بەرزیی ترشی یوریک لە خوێن لە ئەنجامی بەرهەمهێنانی زیادی ترشی یوریک، یان کەمیی دەردانی لەلایەن گورچیلەکانەوە، یان هەردووکیانەوە دروست دەبێت.

**هۆکارە ورووژێنەرەکان و هۆکارەکانی مەترسی:** - خۆراکی دەوڵەمەند بە پیورین: گۆشتی سوور، ئەندامەکانی ناوەوەی ئاژەڵ، خۆراکی دەریایی قاپدار، ماسیی چەور - خواردنەوە و خۆراکی شیرینکراو (فرکتۆز دروستبوونی ترشی یوریک زیاد دەکات) - کحول، بە تایبەتی بیرە (پیورینی زۆرە) و خواردنەوە کحولییە بەهێزەکان - قەڵەوی و سەندرۆمی میتابۆلیزمی - بەرزیی پەستانی خوێن، نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە و نەخۆشی دڵ - دەرمانەکان: میزهێنەرەکانی سیازاید، ئەسپرینی ژەمی دەرمانی کەم، سیکلۆسپۆرین، پایرازینامید - مێژووی نەخۆشی لە خێزاندا (ئامادەیی جینی بۆ بەرزیی ترشی یوریک لە خوێن) - کەمئاوی لەش، زەبر، نەشتەرگەری یان نەخۆشیی لەناکاو (هێرشی کتوپڕ دەورووژێنن لە کاتی بوونی بەرزیی ترشی یوریک لە خوێندا)

**قۆناغە کلینیکییەکان:**

١. *بەرزیی ترشی یوریک لە خوێن بەبێ نیشانە:* ترشی یوریکی بەرز بەبێ نیشانەکان؛ چارەسەر بە شێوەیەکی ئاسایی پێویست نییە بەڵام دەبێت هۆکارەکانی مەترسی چارەسەر بکرێن ٢. *هەڵچوونەوەی نیشانەکانی نەقرسی کتوپڕ:* دەستپێکی لەناکاوی ئازاری سەخت لە یەک جومگەدا، ئاوسان، گەرمی و سووربوونەوە — بە شێوەی باو لە یەکەم جومگەی MTP (نەقرسی پەنجە گەورەی پێ)، بەڵام هەر جومگەیەک دەکرێت تووش ببێت (قوڵەپێ، ئەژنۆ، مەچەک، ئانیشک، پەنجەکان). ئازار لە ماوەی ١٢ کاتژمێردا دەگاتە لووتکە و بە زۆری لە ماوەی ٧–١٤ ڕۆژدا بەبێ چارەسەر خۆی نامێنێت ٣. *نەقرسی نێوان هێرشەکان:* ماوەی بێ نیشانە لە نێوان هێرشەکاندا؛ کریستاڵەکانی MSU لە جومگەکەدا دەمێننەوە ٤. *نەقرسی گرێدار (تۆفەسی)ی درێژخایەن:* هێرشی دووبارە بەبێ چارەسەری کەمکردنەوەی یوریک ئەسیدی گونجاو دەبێتە هۆی دروستبوونی گرێکانی نەقرس (کۆبوونەوەی کریستاڵەکانی MSU لەژێر پێستدا کە بە دەست هەستیان پێدەکرێت، لە پەنجەکان، گوێچکەکان، ئانیشکەکان و وەتەرەکاندا)، هەوکردنی بەردەوامی جومگە و زیانی داخوورێنەری جومگە

**ئاڵۆزییەکان:** بەردی گورچیلە (بەردی گورچیلەی ترشی یوریک)، نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە، و نەخۆشییەکانی دڵ و خوێنبەرەکان (نەقرس پەیوەندیی بە زیادبوونی مەترسیی جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشکەوە هەیە).

**چارەسەر:**

*هێرشە کتوپڕەکان:* دژەهەوکردنە ناستیرۆیدییەکان (NSAIDs) (ئیندۆمیسازین، ناپرۆکسین)، کۆلچیسین یان کۆرتیکۆستیرۆیدەکان (لە ڕێگەی دەم یان دەرزی ناو جومگە). هەرچی زووتر دەست پێبکرێت — بە باشترین شێوە لە یەکەم چەند کاتژمێردا.

*چارەسەری کەمکردنەوەی یوریک ئەسید بۆ ماوەی درێژ (ULT):* ئەلۆپیورینۆڵ یان فێبیوکسۆستات، بە ئامانجی گەیاندنی یوراتی خوێن بۆ خوار ٣٦٠ µmol/L (خوار ٣٠٠ µmol/L لە نەقرسی گرێداردا). دوای ئەوەی هەڵچوونەوەی نیشانەکانی کتوپڕ بە تەواوی نەما دەست پێدەکرێت.

*شێوازی ژیان:* خۆراکی کەم پیورین، خواردنەوەی ئاوی پێویست، کەمبوونەوەی کێش، کەمکردنەوەی کحول، پێداچوونەوەی دەرمانەکان.