شەلینی پچڕپچڕ

شەلینی پچڕپچڕ ئازاری پەلە کە بەهۆی وەرزشەوە دروست دەبێت و دووبارە دەبێتەوە، و نیشانەی سەرەکیی نەخۆشیی خوێنبەرەکانی پەلەکانە (PAD). پێی دەوترێت «پچڕپچڕ» چونکە ئازارەکە بە بەردەوامی لە کاتی پشوودا نییە و بە بەردەوامی دوای بڕێکی پێشبینیکراوی چالاکی دەردەکەوێت. ئەمە جیای دەکاتەوە لە هۆکارەکانی تری ئازاری قاچ وەک ئازاری ماسولکە و ئێسک یان ئازاری دەماری، کە لەوانەیە لە کاتی پشوودا هەبن یان بە شێوەیەکی ناڕێک بگۆڕێن.

**میکانیزم**

پەڵەکانی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان بۆشاییی ناوەوەی خوێنبەرەکانی پەلەکان تەسک دەکەنەوە — زۆرتر خوێنبەری ڕووکەشی ڕان، خوێنبەری پشتی ئەژنۆ یان خوێنبەری ئیلیاک. لە کاتی پشوودا، ڕەوتی خوێنی کەمبووەوە بەسە بۆ پڕکردنەوەی پێداویستییە بنەڕەتییە میتابۆلیزمییەکانی ماسولکە. لە کاتی ڕۆیشتندا، ماسولکە چالاکەکان پێویستیان بە زیادبوونی ٥ بۆ ١٠ هێندەی ڕەوتی خوێن هەیە؛ خوێنبەرە تەسکبووەکان ناتوانن ئەم زیادبوونە بگەیەنن، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمیی ئۆکسجین و کۆبوونەوەی پاشماوەکانی میتابۆلیزم کە وەرگرەکانی ئازار لە ماسولکەدا دەورووژێنن.

**شوێنی ئازار و ئاستی خوێنبەر**

شوێنی ئازاری شەلین (کلۆدیکەیشن) پەیوەندی بەو بەشەی خوێنبەرەوە هەیە کە تووش بووە: - *ئازاری پشتی قاچ (پووزی قاچ):* باوترینە؛ نیشانەی نەخۆشی لە خوێنبەری ڕووکەشی ڕان (SFA) یان خوێنبەری پشتی ئەژنۆدایە - *ئازاری ڕان:* گیران لە بەرزتر، لە خوێنبەری ئیلیاکدا - *ئازاری کەفەڵ و ئازاری سمت + لاوازیی سێکسی (تێکچوونی ڕاستبوونەوە):* نەخۆشیی گیرانی ئەئۆرت و ئیلیاک (سەندرۆمی لێریش)

**سەختی و ڕەوتی سروشتیی نەخۆشی**

ماوەی شەلین — ئەو ماوەیەی پێش دەستپێکردنی ئازار دەڕۆیت — پێوەرێکی سەختییە. بە زۆری لەگەڵ وەرزشدا باشتر دەبێت، جێگیر دەمێنێتەوە، یان بە هێواشی لە ماوەی چەند ساڵێکدا خراپتر دەبێت. کەمینەیەک لە نەخۆشان دەگەنە کەمخوێنیی مەترسیداری پەلەکان (ئازاری کاتی پشوودان، برینی کراوە، گانگرین (مردنی شانە)) کە پێویستی بە گەڕاندنەوەی خوێن بۆ خوێنبەرەکان بە شێوەیەکی بەپەلە هەیە.

**هۆکارەکانی مەترسی**

- جگەرەکێشان — بەهێزترین و گۆڕاوترین هۆکاری مەترسی - نەخۆشی شەکرە - بەرزیی پەستانی خوێن و بەرزیی کۆلیسترۆڵ - تەمەنی سەرووی ٥٠ ساڵ، بە تایبەتی لە جگەرەکێشان یان نەخۆشانی شەکرەدا - مێژووی نەخۆشی لە خێزاندا بۆ ڕەقبوونی خوێنبەرەکان یان PAD

**چارەسەر**

*چارەسەری وەرزشی:* بەرنامەکانی ڕاهێنانی ژێر چاودێری بە بەردەوامی لە فراوانکردنی خوێنبەر بە باڵۆن (ئەنجیۆپلاستی) باشتر ئەنجام دەدەن لە باشترکردنی ماوەی ڕۆیشتنی بێ ئازار و چۆنیەتیی ژیان بۆ شەلینی جێگیر. میکانیزمەکەی بریتییە لە باشتربوونی وەرگرتنی ئۆکسجین لەلایەن ماسولکەوە، گەشەی بۆرییە خوێنییە یارمەتیدەرەکان، و کاری توێکڵی ناوەوەی خوێنبەرەکان.

*کەمکردنەوەی مەترسیی دڵ و خوێنبەرەکان:* چارەسەری دژەپلێتلێت (ئەسپرین یان کلۆپیدۆگرێل)، چارەسەری ستاتین بە ژەمی دەرمانی بەرز، کۆنترۆڵکردنی پەستانی خوێن و وازهێنان لە جگەرەکێشان مەترسیی جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشک کەم دەکەنەوە — کە سەرەکیترین هۆکارەکانی مردنن لە نەخۆشانی PADدا.

*ورووژاندنی درکەپەتک:* چارەسەرێکی جێگیرە بۆ کەمخوێنیی مەترسیداری پەلەکان و شەلینی سەرسەخت بەرامبەر چارەسەر کە گەڕاندنەوەی خوێن بۆ خوێنبەرەکان بۆیان ناگونجێت — سووڕی خوێنی بۆرییە وردەکان باشتر دەکات، ئازاری کاتی پشوودان کەم دەکاتەوە و یارمەتیی سارێژبوونی برین دەدات.

*گەڕاندنەوەی خوێن بۆ خوێنبەرەکان:* فراوانکردنی خوێنبەر بە باڵۆن لە ڕێگەی پێستەوە (PTA) لەگەڵ دانانی ستێنت یان بەبێ ئەو، یان بایپاسی نەشتەرگەری، بۆ ئەو شەلینە پەککەوتەکەرە پێویستە کە بە وەرزش و چارەسەری دەرمانی چاک نابێت، یان بۆ کەمخوێنیی شانە (ئیسکیمیا) کە مەترسی بۆ سەر پەلەکە دروست دەکات.