Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), istenmeyen düşünce ve korkulardan (obsesyonlar (takıntılar)) oluşan ve sizi tekrarlayan davranışlar yapmaya (kompulsiyonlar (zorlantılar)) iten bir örüntüdür. Bu obsesyonlar ve kompulsiyonlar günlük aktiviteleri etkiler ve belirgin bir sıkıntıya neden olur.

Obsesyonlarınızı görmezden gelmeye veya durdurmaya çalışabilirsiniz, ancak bu yalnızca sıkıntınızı ve kaygınızı (anksiyete) artırır. Sonunda stresinizi hafifletmek için kompulsif davranışlar sergilemeye yönelirsiniz. Rahatsız edici düşünce ya da dürtüleri görmezden gelme veya ortadan kaldırma çabalarınıza rağmen bunlar tekrar tekrar gelir. Bu durum daha fazla ritüel davranışa yol açar; işte OKB'nin kısır döngüsü budur.

OKB çoğunlukla belirli temalar etrafında şekillenir; örneğin mikroplarla bulaşma konusunda aşırı bir korku gibi. Bulaşma korkularınızı hafifletmek için ellerinizi acıyıp çatlayana kadar kompulsif biçimde yıkayabilirsiniz.

Obsesif kompulsif bozukluk genellikle hem obsesyonları hem de kompulsiyonları içerir. Ancak yalnızca obsesyon belirtilerinin veya yalnızca kompulsiyon belirtilerinin görülmesi de mümkündür. Obsesyonlarınızın ve kompulsiyonlarınızın aşırı veya mantıksız olduğunun farkında olabilir ya da olmayabilirsiniz; ancak bunlar çok fazla zamanınızı alır ve günlük rutininizi ile sosyal, okul veya iş yaşamınızdaki işleyişinizi engeller.

**Obsesyon belirtileri**

OKB obsesyonları; tekrarlayan, ısrarcı, istenmeyen, zihne zorla giren ve sıkıntı ya da kaygı yaratan düşünceler, dürtüler veya imgelerdir. Bunları görmezden gelmeye ya da kompulsif bir davranış veya ritüel uygulayarak ortadan kaldırmaya çalışabilirsiniz. Bu obsesyonlar tipik olarak başka şeyler düşünmeye ya da yapmaya çalıştığınız anlarda zihninize girer.

Obsesyonların sıklıkla belirli temaları vardır, örneğin: - Bulaşma veya kir korkusu - Şüphe duyma ve belirsizliğe katlanmakta zorlanma - Her şeyin düzenli ve simetrik olmasına ihtiyaç duyma - Kontrolü kaybetme ve kendinize veya başkalarına zarar verme ile ilgili saldırgan veya korkunç düşünceler - Saldırganlık, cinsel veya dini konular dahil istenmeyen düşünceler

Obsesyon belirti ve bulgularına örnekler şunlardır: - Başkalarının dokunduğu nesnelere dokunarak bulaşma korkusu - Kapıyı kilitleyip kilitlemediğinize veya ocağı kapatıp kapatmadığınıza dair şüpheler - Nesneler düzenli olmadığında ya da belirli bir yöne bakmadığında yoğun stres - Arabanızı bir insan kalabalığının üzerine sürme imgeleri - Küfür etme veya toplum içinde uygunsuz davranma düşünceleri - Rahatsız edici cinsel imgeler - El sıkışma gibi obsesyonları tetikleyebilecek durumlardan kaçınma

**Kompulsiyon belirtileri**

OKB kompulsiyonları, yapmaya itildiğinizi hissettiğiniz tekrarlayan davranışlardır. Bu tekrarlayan davranışların veya zihinsel eylemlerin amacı, obsesyonlarınızla ilgili kaygıyı azaltmak ya da kötü bir şeyin olmasını önlemektir. Ancak kompulsiyonları yerine getirmek hiçbir haz vermez ve kaygıdan yalnızca geçici bir rahatlama sağlayabilir.

Takıntılı düşünceler yaşarken kaygınızı kontrol etmenize yardımcı olacak kurallar veya ritüeller icat edebilirsiniz. Bu kompulsiyonlar aşırıdır ve çoğu zaman çözmeye çalıştıkları sorunla gerçekçi bir bağlantıları yoktur.

Obsesyonlarda olduğu gibi kompulsiyonların da tipik olarak temaları vardır, örneğin: - Yıkama ve temizleme - Kontrol etme - Sayma - Düzenlilik - Katı bir rutini izleme - Sürekli güvence isteme

Kompulsiyon belirti ve bulgularına örnekler şunlardır: - Derinizi (cilt) kızarıp tahriş olana kadar el yıkama - Kilitli olduklarından emin olmak için kapıları tekrar tekrar kontrol etme - Kapalı olduğundan emin olmak için ocağı tekrar tekrar kontrol etme - Belirli örüntülerle sayma - İçinden bir dua, kelime veya ifadeyi tekrarlama - Konserve kutularınızı aynı yöne bakacak şekilde dizme

Obsesif kompulsif bozukluk tedavisi kesin bir iyileşme sağlamayabilir, ancak belirtileri günlük yaşamınıza hükmetmeyecek şekilde kontrol altına almaya yardımcı olabilir. OKB'nin şiddetine bağlı olarak bazı kişilerin uzun vadeli, sürekli veya daha yoğun bir tedaviye ihtiyacı olabilir.

OKB için iki ana tedavi psikoterapi ve ilaçlardır. Tedavi çoğu zaman bu ikisinin birleşimiyle en etkili olur.

**Psikoterapi**

Bir psikoterapi türü olan bilişsel davranışçı terapi (BDT), OKB'li birçok kişi için etkilidir. BDT'nin bir bileşeni olan maruz bırakma ve tepki önleme (ERP), sizi kirli gibi korktuğunuz bir nesneye veya obsesyona kademeli olarak maruz bırakmayı ve kompulsif ritüellerinizi yapma dürtüsüne direnmenin yollarını öğrenmenizi içerir. ERP çaba ve pratik gerektirir; ancak obsesyonlarınızı ve kompulsiyonlarınızı yönetmeyi öğrendiğinizde daha iyi bir yaşam kalitesinin tadını çıkarabilirsiniz.

**İlaçlar**

Bazı psikiyatrik ilaçlar OKB'nin obsesyonlarını ve kompulsiyonlarını kontrol etmeye yardımcı olabilir. En sık olarak önce antidepresanlar denenir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından OKB tedavisi için onaylanan antidepresanlar şunlardır: - Klomipramin (Anafranil): yetişkinler ve 10 yaş ve üzeri çocuklar için - Fluoksetin (Prozac): yetişkinler ve 7 yaş ve üzeri çocuklar için - Fluvoksamin: yetişkinler ve 8 yaş ve üzeri çocuklar için - Paroksetin (Paxil, Pexeva): yalnızca yetişkinler için - Sertralin (Zoloft): yetişkinler ve 6 yaş ve üzeri çocuklar için

**Diğer tedaviler**

Bazen psikoterapi ve ilaçlar OKB belirtilerini kontrol etmek için yeterince etkili olmaz. Tedaviye dirençli vakalarda başka seçenekler sunulabilir: - **Radyofrekans beyin lezyonu oluşturma.** Şiddetli OKB tedavisi için etkili ve güvenli bir tekniktir. İşlem esasen ağrısızdır ve lokal anestezi altında yapılır.

- **Derin beyin stimülasyonu (DBS).** DBS, geleneksel tedavi yaklaşımlarına yanıt vermeyen 18 yaş ve üzeri yetişkinlerde OKB tedavisi için FDA tarafından onaylanmıştır. DBS, beyninizin belirli bölgelerine elektrot yerleştirilmesini içerir. Bu elektrotlar, anormal impulsların düzenlenmesine yardımcı olabilecek elektriksel impulslar üretir.

- **Transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS).** FDA, geleneksel tedavi yaklaşımları etkili olmadığında 22 ile 68 yaş arasındaki yetişkinlerde OKB tedavisi için belirli bir cihazı (BrainsWay Deep Transcranial Magnetic Stimulation) onaylamıştır. TMS, OKB belirtilerini iyileştirmek için beyindeki sinir hücrelerini uyarmak üzere manyetik alanlar kullanan invaziv olmayan bir işlemdir. TMS seansı sırasında alnınıza yakın bir bölgede saçlı derinize bir elektromanyetik bobin yerleştirilir. Elektromıknatıs, beyninizdeki sinir hücrelerini uyaran bir manyetik pals iletir.