Polio sonrası sendrom

Polio sonrası sendrom (PPS), çocuk felci (poliomiyelit) geçirenleri, ilk poliomiyelit enfeksiyonundan iyileştikten yıllar veya on yıllar sonra etkileyen bir durumdur. Poliovirüsün neden olduğu nörolojik bir hastalık olan polio, 1960'larda başlayan sistematik aşı kampanyalarıyla büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır. Ancak dünya genelinde tahmini 15–20 milyon hayatta kalan kişi, ilerleyen yaşlarda PPS geliştirebilir.

İlk çocuk felci enfeksiyonu sırasında poliovirüs, omurilik ve beyin sapındaki motor nöronları yok eder. Hayatta kalanlar işlevlerini geri kazanır; çünkü geriye kalan nöronlar, sahipsiz kalan kas liflerini yeniden innerve etmek ve kaybolan nöronları telafi etmek için yeni dallar çıkarır (aksonal filizlenme). Bu telafi on yıllarca işe yarar, ancak aşırı çalışan nöronlar sonunda yetersiz kalmaya başlar ve PPS'nin yeni güçsüzlüğüne ve yorgunluğuna yol açar.

**Risk altındaki kişiler:** PPS, çocuk felci geçirenlerin tahminen %25–40'ında görülür. İlk felcin daha şiddetli olduğu, polio sonrası belirgin işlev kazanımı sağlayanlar ve şu anda daha yaşlı olanlarda risk daha yüksektir. Enfeksiyondan bu yana geçen süre de bir etkendir — PPS genellikle akut çocuk felcinin üzerinden 15 ila 40 yıl geçtikten sonra ortaya çıkar.

**Polio sonrası sendromun belirtileri** şunlardır: - Daha önce etkilenmiş veya görünürde etkilenmemiş kaslarda yeni kas güçsüzlüğü - Şiddetli yorgunluk — fiziksel ve zihinsel — aktivite düzeyiyle orantısız - Kas ve eklem ağrısı - Daha önce etkilenmiş kaslarda atrofi (erime) - Solunum veya yutma güçlüğü (ilk çocuk felci bulber kasları etkilediyse) - Uykuyla ilişkili solunum sorunları - Soğuğa tahammülsüzlük - İşlevsel gerileme: yürümek, merdiven çıkmak veya elleri kullanmak gibi daha önce sorunsuz yapılan işlerde güçlük

Uzun süredir çocuk felci geçirenlerde görülen **ilişkili komplikasyonlar** arasında skolyoz, kemik erimesi (osteoporoz) ve kırıklar, periferik sinir sıkışmaları (yürüme yardımcılarının veya tekerlekli sandalyenin kronik kullanımından kaynaklanan) ve solunum yetmezliği yer alır.

**Tanı** klinik olarak konur — paralitik çocuk felci öyküsüne, işlevsel iyileşme veya stabilite dönemine ve başka bir tıbbi açıklaması olmayan yukarıdaki belirtilerin yeni başlangıcına dayanır. Elektromiyografi (EMG), eski çocuk felci ile uyumlu kronik denervasyon ve reinnervasyon paternlerini doğrulayabilir.

PPS tedavi edilemediğinden yönetim; enerjinin korunmasına, eklemlerin korunmasına, aşırı kullanımın önlenmesine ve mümkün olan en iyi işlevin sürdürülmesine odaklanır. Nöroloji, fizik tedavi (fizyoterapi), ergoterapi, göğüs hastalıkları ve ortopediden oluşan disiplinlerarası bir ekip en kapsamlı bakımı sağlar. Yorgunluk yönetimi — aktivitenin kademelendirilmesi, enerji koruma teknikleri ve uygun dinlenmeyi içerir — tedavinin temel taşıdır.