Romatoid artrit

Romatoid artrit (RA), bağışıklık sisteminin eklemleri kaplayan sinovyal zarı yanlışlıkla hedef aldığı kronik, sistemik bir otoimmün hastalıktır. Bu durum, tedavi edilmezse kıkırdağı giderek yıkan, kemiği aşındıran, bağları (ligament) ve tendonları (kiriş) geren ve sonunda eklem deformitesine ve işlev kaybına yol açan kronik iltihap (inflamasyon) oluşturur.

RA kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat daha sık görülür ve dünya genelinde nüfusun yaklaşık %0,5-1'ini etkiler. Her yaşta başlayabilir ancak en sık 30 ile 60 yaş arasında ortaya çıkar. Kesin tetikleyici bilinmemektedir, ancak genetik yatkınlığın (özellikle HLA-DR4 alelleri) çevresel faktörlerle (sigara, enfeksiyonlar) birleşmesinin rol oynadığı düşünülmektedir.

**Belirtiler:** - Simetrik eklem ağrısı, şişlik, sıcaklık artışı ve hassasiyet; klasik olarak ellerin (metakarpofalangeal ve proksimal interfalangeal) ve ayakların küçük eklemlerini etkiler - 30-60 dakikadan uzun süren sabah tutukluğu (osteoartritten (kireçlenme) ayıran önemli bir özellik) - Sistemik belirtiler: yorgunluk, halsizlik, hafif ateş, kilo kaybı - İlerleyici eklem deformitesi: parmaklarda ulnar deviasyon, kuğu boynu ve butonyer deformiteleri - Daha büyük eklemler (dizler, kalçalar, ayak bilekleri) tutuldukça yürüyüşte ve hareket örüntüsünde değişiklikler - Eklem dışı belirtiler: romatoid nodüller, akciğer hastalığı (plörit, interstisyel akciğer hastalığı), perikardit, vaskülit ve göz tutulumu (sklerit)

**Tanı**, klinik değerlendirmeye, kan testi (romatoid faktör (RF), anti-CCP antikorları, CRP (C-reaktif protein), sedimantasyon (ESR)) ve görüntülemeye (erozyonlar ve eklem aralığı daralması için röntgen; erken sinovit için MR (manyetik rezonans) ve ultrason) dayanır.

**Hastalık yönetimi hedefleri:** - Eklemleri daha fazla hasardan korumak - Ağrıyı ve iltihabı (inflamasyon) azaltmak - Deformiteleri önlemek ve hareket açıklığını korumak - Gücü ve genel fiziksel zindeliği sürdürmek - Yaşam kalitesini ve günlük işlevi iyileştirmek

**Tedavi:** - *DMARD'lar:* Metotreksat temel ilaçtır; hidroksiklorokin, sülfasalazin ve leflunomid kombinasyon halinde kullanılır. Konvansiyonel DMARD'lar yetersiz kaldığında biyolojik DMARD'lara (TNF inhibitörleri, IL-6 inhibitörleri, JAK inhibitörleri) geçilir - *NSAİİ (steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar) ve kortikosteroidler:* kısa vadeli belirti kontrolü ve köprü tedavisi için - *Fizik tedavi (fizyoterapi) ve ergoterapi:* tüm evrelerde şarttır; eklem koruma, egzersiz reçetesi ve yardımcı cihazları içerir - *Girişimsel:* lokalize alevlenmeler için eklem içi steroid enjeksiyonu; yardımcı olarak Botox, proloterapi ve düşük seviyeli lazer tedavisi; ağrı ve kas tonusu için tDCS ve elektriksel stimülasyon