هەوکردنی جومگە

هەوکردنی جومگە نەخۆشییەکە کە دەبێتە هۆی ئازاری ئێسک و لەگەڵ بەتەمەنداچوون خراپتر دەبێت، و لەم وتارەدا پێشکەشتانی دەکەین

پشکنراوە لەلایەن
د. حوسێن عیمران مووسا، پزیشکی ڕاوێژکاری نەشتەرگەریی مێشک و دەمار
کاتی خوێندنەوە
٤ خولەک
دوایین پشکنین
٢٠٢٠ کانوونی دووەم

At a glance

هەوکردنی جومگە چییە؟

هەوکردنێکە کە جومگەکانی وەک ئەژنۆ، سمت، شان یان بڕبڕەی پشت دەگرێتەوە، و زۆرجار لەگەڵ تەمەندا خراپتر دەبێت

باوترین جۆرەکان

داخورانی جومگە (داخورانی کڕکڕاگە) و هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە (نەخۆشییەکی خۆبەرگری)

جۆرەکانی هەوکردنی جومگە

هەوکردنی جومگە چەندین شێوەی هەیە:

- هەوکردنی جومگەی بێ هۆکاری دیار - هەوکردنی بڕبڕەکان - هەوکردنی میکرۆبیی جومگە - هەوکردنی کاردانەوەیی جومگە - هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە - هەوکردنی جومگەی پسۆریازیسی - هەوکردنی جومگەی پەنجە گەورە - داخورانی جومگە (داخورانی ئێسک) - نەقرس - هەوکردنی میکرۆبیی جومگە

دوو جۆری باوتر بریتین لە داخورانی جومگە (ئۆستیۆئارسرایتس) و هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە. داخورانی جومگە دەبێتە هۆی زیانگەیشتن بە کڕکڕاگە — ئەو شانە ڕەق و لووسەی کۆتایی ئێسکەکان دادەپۆشێت — و دەبێتە هۆی شێوەشێواویی جومگە. هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە نەخۆشییەکی خۆبەرگری (بەرگریی لەش هێرش دەکاتە سەر خۆی)یە کە هێرش دەکاتە سەر پەردەی سینۆڤیاڵی جومگە (ڕووپۆشی ناوەوەی جومگە)، و دەبێتە هۆی هەوکردن و لە کۆتاییدا زیانگەیشتن بە کڕکڕاگە و ئێسک.

جۆرە کەمباوترەکان لەوانەیە لە نەخۆشییەکانی ترەوە سەرچاوە بگرن وەک لووپس (کە گورچیلە، سی و جومگەکان دەگرێتەوە) یان پسۆریازیس (سەدەف).

هۆکارەکان

**داخورانی جومگە** لە داخورانی ئاسایی بەهۆی تەمەن لە کڕکڕاگەی جومگەدا دروست دەبێت — ئەو چینە لووسەی کۆتایی ئێسکەکان دادەپۆشێت. زیانی سەخت دەبێتە هۆی ئەوەی ئێسک بە ئێسکەوە بخشێت، کە جووڵە سنووردار دەکات و ئازار دروست دەکات. ئەم داخورانە بە درێژایی ساڵان کەڵەکە دەبێت، یان برینەکانی جومگە و هەوکردن دەتوانن خێرای بکەن.

**هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە** کاتێک ڕوو دەدات کە کۆئەندامی بەرگری هێرش دەکاتە سەر ڕووپۆشی ناوەوەی جومگە (پەردەی سینۆڤیاڵی جومگە). ئەم پەردە بەهێزە هەو دەکات و دەئاوسێت، و لە کۆتاییدا زیان بە کڕکڕاگە و ئێسکی ناو جومگەکە دەگەیەنێت.

نیشانەکان

نیشانە باوەکانی پەیوەست بە جومگە بریتین لە:

- ئازار و هەستیاری - ڕەقبوون - ئاوسان - سووربوونەوە - کەمبوونەوەی مەودای جووڵە

هەندێک جۆری هەوکردنی جومگە نیشانەی گشتی دروست دەکەن:

- تا - ماندوێتی - پەڵەی پێست - کەمبوونەوەی کێش - کێشەکانی هەناسەدان - وشکبوونی چاو و دەم - زامی دەم - گۆڕانی باری دەروونی

هۆکارەکانی مەترسی

- **هۆکاری جینی**: هەوکردنی جومگە زۆرجار لە خێزاندا دەگوازرێتەوە، و وات لێ دەکات بەرامبەر هۆکارە ورووژێنەرەکان هەستیارتر بیت - **تەمەن**: مەترسی لەگەڵ بەتەمەنداچوون زیاد دەکات، بە تایبەتی بۆ داخورانی جومگە، هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە و نەقرس - **ڕەگەز**: هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە لە ئافرەتاندا باوترە؛ نەقرس لە پیاواندا باوترە - **برینی پێشووی جومگە**: برینەکانی پێشووی جومگە (وەرزشی یان زەبر) مەترسیی هەوکردنی جومگە لەو جومگەیەدا زیاد دەکەن - **قەڵەوی**: کێشی زیادە فشار دەخاتە سەر ئەو جومگانەی کێشی لەش هەڵدەگرن (ئەژنۆ، سمت، بڕبڕەی پشت)، و مەترسیی هەوکردنی جومگە بەرز دەکاتەوە

ئاڵۆزییەکان

هەوکردنی سەختی جومگە دەتوانێت کارە ڕۆژانەکان قورس بکات، بە تایبەتی کاتێک دەست یان باسکەکان دەگرێتەوە. هەوکردنی جومگە لەو جومگانەی کێشی لەش هەڵدەگرن لەوانەیە ڕێگری لە ڕۆیشتن یان دانیشتنی ئاسوودە بکات. لە حاڵەتە پێشکەوتووەکاندا، جومگەکان دەکرێت خوار ببنەوە و بە شێوەیەکی هەمیشەیی شێوەیان بشێوێت.

بژاردەکانی چارەسەر

چارەسەر جەخت دەکاتە سەر سووککردنی نیشانەکان و باشترکردنی کاری جومگە. دەستنیشانکردنی زووی نەخۆشی و پلاندانانی دروستی چارەسەر لە ڕێگەی ئەم ڕێبازانەوە ڕێگری لە پەرەسەندنی نەخۆشییەکە دەکەن:

دەرمانەکان

  • کۆرتیکۆستیرۆیدەکان
  • دژەهەوکردنە ناستیرۆیدییەکان (NSAIDs)
  • چارەسەری کیمیایی (بە شێوە جیاوازەکان)
  • چارەسەری بایۆلۆجی
  • تەواوکەرەکانی ڤیتامین و کانزا
  • دژەخەمۆکییەکان (کاتێک پێویست بێت)

چارەسەری سروشتی

  • ئامێرەکانی ورووژاندن بۆ بەهێزکردنی ماسولکەکان و نوێکردنەوەی کڕکڕاگە
  • ڕادیۆفریکوێنسی و شەپۆلەکانی چارەسەر بە لەیزەری سارد
  • چارەسەر بە شەپۆلی شۆک (تەکنیکی Sigma)
  • ئامێرەکانی باشترکردنی سووڕی خوێن
  • ڕاهێنانی جێگیر و جووڵاو (لەگەڵ بەرگری یان بەبێ بەرگری)
  • ڕاکێشانی ماسولکە و ڕاهێنانی بەهێزکردن
  • چارەسەر بە دەرزی چینی بە دانانی دەرزی لەسەر بنەمای مێریدیانەکان

نەشتەرگەری

  • چاککردنەوەی جومگە: لووسکردن یان شێوەدانەوەی ڕووەکانی جومگە لە ڕێگەی ئارسرۆسکۆپی (نەشتەرگەریی دووربینیی جومگە)
  • گۆڕینی جومگە: لابردنی جومگە زیانلێکەوتووەکان و دانانی جومگەی دەستکرد لە جێیان (سمت و ئەژنۆ زۆرتر دەگۆڕدرێن)
  • لکاندنی جومگە: یەکخستنی کۆتایی ئێسکەکانی جومگە بۆ ئەوەی وەک یەکەیەکی جێگیر چاک ببنەوە (بۆ جومگە بچووکەکان بەکاردێت: مەچەک، قوڵەپێ، پەنجەکان)

شێوازی ژیان و چارەسەری ماڵەوە

  • کەمبوونەوەی کێش بۆ کەمکردنەوەی پەستان و فشار لەسەر جومگەکان
  • وەرزشی ڕێکوپێک و مەلەوانی بۆ پاراستنی نەرمیی جووڵەی جومگەکان
  • چارەسەر بە گەرما و چارەسەر بە سەرما بۆ سووککردنی ئازار
  • ئامرازە یارمەتیدەرەکان (گۆچانی بن باڵ، ڕۆیشتنیار، کورسیی بەرزی ئاودەست) بۆ پاراستنی جومگەکان و باشترکردنی کارە ڕۆژانەکان
وێنەی ڕوونکردنەوەی هەوکردنی جومگە

زانیاری زیاترت دەوێت؟

پەیوەندی بە تیپەکەمانەوە بکە بۆ وردەکاریی زیاتر دەربارەی ئەو بابەتانەی لەم وتارەدا باسکراون.

ئەم وتارە زانیاریی گشتی دەخاتە ڕوو و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە. ئەگەر نیگەرانییەکی تایبەتیی تەندروستیت هەیە، تکایە ڕاوێژ بە کارمەندێکی تەندروستی بکە.