جەڵتەی مێشک یەکێکە لە باوترین کەمتواناییە دەمارییەکان لە سەرانسەری جیهاندا. بەشێکی گرنگ لە ڕزگاربووان تووشی کەمتوانایی ماوە دەبن، وەک تێکچوونی جووڵەی ئەندامەکان، تێکچوونی قسەکردن، قورسیی قووتدان و تێکچوونی هزری. جگە لە تێکچوونی پێکهاتە جووڵەییەکان، ناهاوسەنگی لە سیستەمە زانیارییەکان و ئەو میکانیزمانەی کە وەڵامی زیانەکە دەدەنەوە ڕۆڵێکی گرنگ لە دروستبوونی تێکچوونی کارکردی دەماریدا دەگێڕێت. جەڵتەی مێشک لەوانەیە هاوسەنگیی ڕێڕەوە ڕێگرەکانی ترانسکالۆسالی نێوان هەردوو نیوەگۆی مێشک تێک بدات. نیوەگۆی مێشکی زیانلێکەوتوو لەوانەیە هەم بە کەمخوێنیی مێشک (ئیسکیمیا) و هەم بە ڕێگریی ناهاوسەنگ لە نیوەگۆی ساغەوە کاریگەر ببێت.
لە یەکەم هەفتەی جەڵتەی مێشکدا، ئەگەر دوای ورووژاندنی نیوەگۆی مێشکی زیانلێکەوتوو بە ورووژاندنی موگناتیسی بە ناو کەللەسەردا بە شێوەی دووبارەکراوە (rTMS)، توانای ورووژاندن لە ئەندامی لاوازبوودا دەرکەوت، ئەوە نیشانەیەکی باشە بۆ پێشبینیکردنی بەتواناکردنەوە (rehabilitation)ی سەرکەوتوو، و نەبوونی ئەم توانایە پەیوەندیی بە بەتواناکردنەوەی لاوازەوە هەیە.
بیرۆکەی بنەڕەتیی چارەسەری rTMS لە جەڵتەی مێشکدا لەسەر «بەرزکردنەوەی چالاکیی» نیوەگۆی زەدەدار یان «کەمکردنەوەی چالاکیی» نیوەگۆی ساغ بنیات نراوە. دوای جەڵتەی مێشک، بەکارهێنانی rTMS بە لەرەلەری بەرز (٥Hz) لەسەر ئەو نیوەگۆیەی مێشک کە زیانی پێگەیشتووە و بەهۆی نەخۆشییەکە یان نیوەگۆی ساغەوە چالاکیی دامرکاوە، دەتوانێت توانای ورووژاندنی توێکڵی مێشک و ڕێکخستنەوەی باشتر بکات. rTMS بە لەرەلەری نزم (< ١ Hz) دەتوانرێت لەسەر نیوەگۆی مێشکی ساغ بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی توانای ورووژاندنی، کە دەبێتە هۆی چاکبوونەوەی کارکرد. هەروەها rTMSی هەردوولایی بەکارهێنراوە، واتە rTMS بە ١ Hz لەسەر نیوەگۆی ساغ و ١٠ Hz لەسەر نیوەگۆی زیانلێکەوتوو، کە کاریگەریی باشتری ڕاهێنانی جووڵەیی لەسەر دەستی لاوازبوو نیشان دا.
بنەمای بەتواناکردنەوە لە جەڵتەی مێشکدا ئەوەیە کە بەرنامە دووبارەکراوەکان دەتوانن میکانیزمەکانی نەرمیی دەماری (neural plasticity) بەهێز بکەن. کەموکوڕیی سەرەکیی rTMS ئەوەیە کە کاریگەرییەکی درێژخایەنی (٦ مانگ دوای دەستپێکی نیشانەکان) لەسەر کارکردی جووڵەیی لە نەخۆشانی جەڵتەی مێشکدا نییە. بۆیە دروستکردنی ئامێرێکی ماڵەوە بۆ پێدانی rTMS دەتوانێت هەنگاوێکی گرنگ بێت لە بەتواناکردنەوەی نەخۆشانی جەڵتەی مێشکدا.
کۆئەندامی دەماری خۆکار (ANS) لەگەڵ بەشە جووڵەیی و هەستییەکانی کۆئەندامی دەماری ناوەندی، بەرپرسیارە لە کۆنترۆڵی خێرا، بەردەوام، ورد و نائاگایانەی کارە فسیۆلۆجییەکان، وەک ڕێژەی لێدانی دڵ، پەستانی خوێن، ڕێژەی هەناسەدان، پلەی گەرمیی لەش، جووڵەی کۆئەندامی هەرس و تێگەیشتن. ئەم پەیوەندییە فسیۆلۆجییەی نێوان کۆئەندامی دەماریی جەستەیی و ANS دەتوانرێت وەک شێوازێکی خۆکار-جووڵەیی وەسف بکرێت. لە جەڵتەی مێشکدا، لەوانەیە تێکچوونی ئەم دوو بەشە پێکەوە هەبێت و بەتواناکردنەوەی هەردووکیان بۆ ئەنجامێکی باشتر پێویستە. زیادچالاکیی کۆئەندامی دەماری سیمپاسەوی و تێکچوونی کۆئەندامی دەماریی پاراسیمپاسەوی لەوانەیە هۆکاری تێکچوونە خۆکارەکان بن لە جەڵتەی مێشکدا. لە مرۆڤدا، وا دیارە توێکڵی ئینسولای ڕاست ڕۆڵێکی سەرەکی لە دامەزراندنی تۆنی سیمپاسەوی و توێکڵی ئینسولای چەپ لە تۆنی پاراسیمپاسەویدا دەگێڕن. ئەو نەخۆشانەی کەمخوێنیی توێکڵی ئینسولای ڕاستیان هەبوو، زۆرتر تووشی ناڕێکیی لێدانی دڵ دەبوون و پەستانی خوێن و ئاستی نۆرئێپینێفرینیان بەرزتر بوو بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی کەمخوێنیی توێکڵی ئینسولای چەپیان هەبوو. ئەو ناوچانەی زۆرترین جار لە rTMS دا دەکرێنە ئامانج، توێکڵی پێشانی مێشکی پشتەوەی لاتەنیشت و ناوچەی جووڵەی سەرەکین، کە وا دیارە پەیوەندیی فراوانیان لەگەڵ ئەو پێکهاتانەدا هەیە کە لە کارە خۆکارەکانی لەشدا بەشدارن. rTMS توانایەکی کلینیکیی بەرچاوی هەیە بۆ بەکارهێنان لە بەتواناکردنەوە دوای جەڵتەی مێشک، بەهۆی ئەوەی بێ نەشتەرگەری و سەلامەتە، بەکارهێنانی ئاسانە و دەکرێت لەگەڵ ڕێگاکانی تردا تێکەڵ بکرێت. rTMS توانایەکی هیوابەخشی هەیە لە نیورۆمۆدیولەیشن (ڕێکخستنەوەی دەمار)ی ANS و دەتوانرێت وەک ئامرازێک بۆ هاوسەنگکردنەوەی کارە خۆکارە تێکچووەکان بەکاربهێنرێت. زەدەیەکی کتوپڕی کەمخوێنی دەتوانێت کاریگەری لەسەر وەڵامەکانی کۆئەندامی دەماری خۆکار لە ئاستی دڵدا بکات و لەوانەیە ببێتە هۆی زیادبوونی مەترسیی ناڕێکیی لێدانی دڵ. ناهاوسەنگیی خۆکار لەگەڵ زیادبوونی چالاکیی سیمپاسەوی زۆرتر دوای جەڵتەی مێشک بەهۆی گیرانی خوێنبەر لە نیوەگۆی مێشکی ڕاستدا ڕوودەدات. ڕێگریکردن لە زیادچالاکیی کۆئەندامی دەماری سیمپاسەوی و ناڕێکیی لێدانی دڵ دەتوانرێت بە TMS بەدەست بهێنرێت.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات.
ئەم پەڕەیە چارەسەرێک دەخاتە ڕوو کە لە سەنتەری پزیشکیی ئەلعیمران پێشکەش دەکرێت و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. گونجاوی چارەسەرەکە لە کاتی ڕاوێژدا دیاری دەکرێت.