بەتواناکردنەوەی منداڵان

بەتواناکردنەوەی منداڵان جۆرێکە لە چارەسەر کە لە کاری هاوئاهەنگ و تەواوکەری پسپۆڕییە پزیشکی و ناپزیشکییە جیاوازەکانەوە سەرهەڵدەدات، کە بۆ دەرخستن و پەرەپێدانی توانای هەیان لە منداڵاندا، بەتواناکردنەوەی ئەو نەخۆشییانەی دەدۆزرێنەوە، و دڵنیابوون لەوەی منداڵەکە دەتوانێت لە بەرزترین ئاستی گونجاودا بە سەربەخۆیی بژی، جێبەجێ دەکرێن.

لە بەتواناکردنەوەی منداڵاندا، چاودێریی منداڵ و بەتواناکردنەوە (rehabilitation) تێکەڵ دەکرێن، بۆ ئەوەی منداڵەکە بتوانێت کارە ڕۆژانەکانی ئاسانتر ئەنجام بدات. لە هەمان کاتدا ئامانج باشترکردنی ئەم تایبەتمەندییانەیە. چارەسەری زوو ئەگەری سەرکەوتن زیاد دەکات. ئامانجەکان دەبێت واقیعی بن، و بەپێی تەمەن، دەبێت ئامانج بەدەستهێنانی کارکردەکانی وەک ڕاگرتنی سەر بە ڕاستی، پاشان دانیشتن، گاگۆڵکێ، ڕۆیشتن و گرتنی دەست بێت، بە ڕیز. دواتر، چالاکییەکانی پەروەردە، شارەزاییە کۆمەڵایەتییەکان، گونجان و چاودێریی کەسی دەبێت ئەنجام بدرێن.

بەتواناکردنەوەی منداڵان تەنها پسپۆڕییەکی پشتبەستوو بە نەخۆشی نییە. بەردەوامبوونی گەشە و پەرەسەندن لە نەخۆشە منداڵەکاندا، و ئەو ڕاستییەی کە ئەم پەرەسەندنە جەستەیی و هزرییە، واتە منداڵ زیاترە لە گەورەساڵێکی بچووککراوە، یەکێکە لە گرنگترین ئەو تایبەتمەندییانەی ئەم پسپۆڕییە لە چارەسەری سروشتی و بەتواناکردنەوەی گشتی جیا دەکاتەوە.

زۆر نەخۆشیی دەماری، ئێسک و جومگە و ڕۆماتیزمی هەن کە لە منداڵیدا تووشیان دەبن و پێویستیان بە بەتواناکردنەوە هەیە. هەرچەندە ئەو کارانەی لە بەدواداچوون و چارەسەری نەخۆشدا جێبەجێ دەکرێن لە بنەڕەتدا هاوشێوەن، بەڵام چارەسەری زۆر جیاواز هەن هەم لە ڕووی دۆخی جەستەیی و هەم لە ڕووی ڕێباز و جێبەجێکردنەکان بۆ نەخۆش.

نابێت پشکنینی ئاسایی و ڕۆتینیی منداڵی تەندروست پشتگوێ بخرێت. لەم پشکنینەدا دەبێت سەرنج بدرێتە چاودێریکردنی پێوەرەکانی گەشە، خۆراک و بەتایبەتی کوتان. ئەو منداڵانەی بە شێوەیەکی سەختتر تووش بوون لەوانەیە بەهۆی گەورەیی کێشەکانیانەوە پشتگوێ بخرێن و کوتانەکانی منداڵی تەندروستیان پێ نەکرێت.

لە چارەسەری منداڵێکی کەمتوانادا، نیشاندانی ئامادەیی بۆ پەیوەندیکردن و توانای بەدیهێنانی ئەمە یەکێکە لە گرنگترین لە پێشینەکان. لە جیاتی جەختکردنەوە لەسەر تێکچوونە جەستەییەکەی منداڵ، پێش هەموو شتێک دەبێت دڵنیا ببینەوە کە منداڵەکە پەیوەندیی بە ژینگەکەیەوە هەیە. گرنگە توانای کاری سەربەخۆ بە بەکارهێنانی ئامرازە سادە و نوێیە پێویستەکان دەستەبەر بکرێت.

دانانی ئامانجی گونجاو لە چالاکییەکانی خۆچاودێریدا گرنگترین خاڵە. پەروەردەی تایبەت بۆ منداڵ هێندەی بەتواناکردنەوەی پیشەیی بۆ گەورەساڵێکی کەمتوانا گرنگە.

زۆر نەخۆشی لە چوارچێوەی بەتواناکردنەوەی منداڵاندا هەن. لەوانە:

- دواکەوتنی هزری و جووڵەیی (MMR) بەهۆی هۆکاری زگماکییەوە - نەخۆشییەکانی میتابۆلیزم کە کێشەی ماسولکە و ئێسکیان لەگەڵدایە - نەخۆشییەکانی ماسولکە و دەمار بەهۆی برینداربوونی درکەپەتکەوە - هەموو ئەو سەندرۆمە دەماری و ماسولکەییانەی لە منداڵیدا کاریگەرن - نەخۆشییەکانی وەک سپاینا بیفیدا و مێنینگۆمایلۆسیل - برینداربوونی تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست بەهۆی لەدایکبوونەوە - لاربوونی مل (نەخۆشییە دەماری-ماسولکەییەکان) - ئیفلیجی مێشک و گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە - کۆمەڵێکی بەرفراوان لە نەخۆشییەکانی وەک برینداربوونی سەر، بچووکیی سەر و ئاو لە مێشک (هایدرۆسێفالەس)

لە کاتێکدا بوون بە دایک یان باوکی منداڵێکی ئاسایی ئەزموونێکی بەس قورسە، بوون بە دایک یان باوکی منداڵێکی کەمتوانا هێشتا قورسترە. بۆیە ئەم دایک و باوکانە پێویستیان بە یارمەتی و ڕێنمایی هەیە لە چاودێریکردنی منداڵە کەمتواناکەدا.