سەندرۆمی کلکی ئەسپ

کلکی ئەسپ (کۆدا ئیکواینا؛ بە لاتینی: «کلکی ئەسپ») کۆمەڵە ڕەگە دەمارێکە کە لە کۆتایی درکەپەتکەوە بە ناو کەناڵی کەمەر و عەجزدا دادەبەزن. ئەم ڕەگانە، کە لە کلکی ئەسپ دەچن، کارکردی جووڵەیی و هەست بە قاچەکان دەبەخشن و کۆنترۆڵی بازنەکانی میزڵدان و ڕیخۆڵە دەکەن. کاتێک پەستان لەسەر ئەم ڕەگانە سەخت و لەناکاو بێت، ئەنجامەکەی سەندرۆمی کلکی ئەسپ (کۆدا ئیکواینا)یە — حاڵەتێکی فریاکەوتنی دەماری.

**باوترین هۆکار:** هەڵخلیسکانی دیسکی کەمەری گەورە، کە تێیدا ناوکی نەرمی دیسک (نیوکلیەس پەلپۆسەس) دەپچڕێت و بەشێکی گەورەی کەناڵی بڕبڕەی پشت دادەگرێت و ڕاستەوخۆ لە یەک کاتدا پەستان دەخاتە سەر چەندین ڕەگە دەمار.

**هۆکارەکانی تر:** لووی بڕبڕەی پشت، تەنگبوونەوەی کەناڵی بڕبڕەی پشت، شکانی بڕبڕە (بۆ نموونە بەهۆی زەبر یان پووکانەوەی ئێسک)، کۆبوونەوەی خوێن (هیماتۆما) یان کێمدان لە بڕبڕەی پشتدا، یان ئاڵۆزییەکانی دوای نەشتەرگەری.

**نیشانەکان** — وێنە کلاسیکییەکەی هەندێک یان هەموو ئەمانە دەگرێتەوە: - ئازاری کەمەری سەخت - تێکچوونی کاری میزڵدان: گیرانی میز (باوترینە) یان ڕانەگرتنی میز یان پیسایی - ڕانەگرتنی پیسایی - لاوازیی ماسولکە یان لەدەستدانی هەست لە یەک قاچ یان هەردوو قاچدا - قورسیی ڕۆیشتن - نەمان یان کەمبوونەوەی ڕیفلێکسەکانی قاچ - سڕبوونی ناوچەی نێوان ڕانەکان (شێوەی زین) — سڕبوون لە کەفەڵ، ناوچەی نێوان کۆم و ئەندامی زاوزێ و بەشی ناوەوەی ڕانەکان (ئەو ناوچانەی بەر زینی ئەسپ دەکەون)

توندیی نیشانەکان جیاوازە بەپێی ئەوەی کام ڕەگ و تا چ ڕادەیەک پەستانیان لەسەرە. لە سەرەتادا لەوانەیە نیشانەکان تەواو دەرنەکەون — هەر ئاماژەیەک بۆ تێوەگلانی میزڵدان یان ڕیخۆڵە لەگەڵ ئازاری پشتی کتوپڕدا پێویستی بە وێنەگرتنی پزیشکیی فریاکەوتن (ئێم ئاڕ ئای) هەیە.

**دەستنیشانکردنی نەخۆشی:** ئێم ئاڕ ئای (MRI) ستانداردی زێڕینە — وێنەی درکەپەتک، ڕەگە دەمارەکان، دیسکەکان و بەستەرەکان دەگرێت و ئاست و هۆکاری پەستانەکە دیاری دەکات. مایەلۆگرامی CT بژاردەیەکی جێگرەوەیە.

**چارەسەر:** سەندرۆمی کلکی ئەسپ حاڵەتێکی فریاکەوتنی نەشتەرگەرییە. نەشتەرگەریی لابردنی پەستان کە لە ماوەی چەند کاتژمێرێک لە دەستپێکی نیشانەکانەوە ئەنجام بدرێت، باشترین دەرفەت بۆ چاکبوونەوەی کارکردی جووڵەیی، هەست و بازنەکان دەدات. دواخستنی نەشتەرگەری بە شێوەیەکی بەرچاو پێشبینیی ئەنجامی نەخۆشی خراپتر دەکات.

دوای نەشتەرگەری، چاکبوونەوەی کاری میزڵدان زۆرجار لە کارکردی جووڵەیی زیاتر کات دەخایەنێت. لەوانەیە قەستەرەکردنی ماوەیی لەلایەن خودی نەخۆشەوە و دەرمان پێویست بن. بە بەتواناکردنەوە (rehabilitation)ی گونجاو، باشتربوونی هێواش هێواشی کاری میزڵدان و بازنەکان دەتوانێت بۆ چەندین ساڵ دوای نەشتەرگەری بەردەوام بێت.