شەلین

شەلین (کلۆدیکەیشن) وەسفی ئازاری ماسولکەی دووبارەبووەوە دەکات کە بە چالاکی دروست دەبێت و لە ماوەی چەند خولەکێک پشوودا سووک دەبێت. نیشانەیەکی نەخۆشیی خوێنبەرەکانی پەلەکانە (PAD) — تەسکبوونەوەی ئەو خوێنبەرانەی خوێن دەگەیەننە پەلەکان، زۆرتر قاچەکان.

**میکانیزمی نەخۆشی**

خوێنبەرەکانی پەلەکان خوێنی پڕ لە ئۆکسجین دەگەیەننە ماسولکەکانی باسک و قاچ. لە کاتی پشوودا، تەنانەت ئەو خوێنبەرانەی بە ڕادەیەکی زۆر تەسک بوونەتەوە بە زۆری دەتوانن خوێنی پێویست بۆ پێداویستیی بنەڕەتیی میتابۆلیزم دابین بکەن. بەڵام لە کاتی وەرزشدا، ماسولکە چالاکەکان پێویستیان بە زیادبوونێکی بەرچاوی ڕەوتی خوێن هەیە. کاتێک پەڵەکانی ڕەقبوونی خوێنبەرەکان تیرەی خوێنبەر سنووردار دەکەن، ئەم پێداویستییە پڕ ناکرێتەوە — ماسولکەکان بێبەش دەبن لە ئۆکسجین، و ئەو گرژبوون یان ئازارە کپە تایبەتە دروست دەبێت کە نەخۆش ناچار بە وەستان دەکات.

ڕەقبوونی خوێنبەرەکان — کۆبوونەوەی کۆلیسترۆڵ، خانەکانی هەوکردن و شانەی ڕیشاڵی لە دیوارەکانی خوێنبەردا وەک پەڵە — لە زۆربەی هەرە زۆری حاڵەتەکاندا هۆکاری بنەڕەتییە. لەگەڵ گەورەبوونی پەڵەکان، خوێنبەرەکە تەسک و ڕەق دەکەن؛ پەڵە دڕاوەکان دەبنە هۆی دروستبوونی خوێنی مەییو، و خراپتربوونی کتوپڕ لەسەر نەخۆشییەکی درێژخایەن دروست دەکەن.

**شەلین وەک ئاگادارکردنەوەیەکی دڵ و خوێنبەرەکان**

شەلین تەنها کێشەیەکی ناوچەیی پەل نییە. ڕەقبوونی خوێنبەرەکان لە هەموو جەستەدا پیشان دەدات — ئەو نەخۆشانەی PADی بە نیشانەیان هەیە مەترسیی جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشکیان دوو بۆ سێ هێندە زیاترە. دۆزینەوە و کۆنترۆڵکردنی توندی هۆکارەکانی مەترسیی دڵ و خوێنبەرەکان هێندەی چارەسەرکردنی نیشانەکانی پەل گرنگە.

**هۆکارەکانی مەترسی**

- جگەرەکێشان (بەهێزترین هۆکاری مەترسیی گۆڕاو) - نەخۆشی شەکرە - بەرزیی پەستانی خوێن - بەرزیی کۆلیسترۆڵ - قەڵەوی (BMI > ٣٠) - نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە - تەمەنی سەرووی ٧٠، یان سەرووی ٥٠ لەگەڵ جگەرەکێشان یان نەخۆشی شەکرە - مێژووی نەخۆشی لە خێزاندا بۆ ڕەقبوونی خوێنبەرەکان، PAD یان شەلین

**ئاڵۆزییەکانی PADی چارەسەرنەکراو یان پەرەسەندوو**

- برینی پێستی سارێژنەبوو - گانگرین (مردنی شانە بەهۆی کەمخوێنیی شانە) - بڕینی ئەندام - جەڵتەی دڵ و جەڵتەی مێشک (بەهۆی هەمان نەخۆشیی ڕەقبوونی خوێنبەرەکانەوە)

**چارەسەر**

*چارەسەری وەرزشی:* ڕاهێنانی ژێر چاودێریی ڕێکخراو — ڕۆیشتن تا ئازاری مامناوەند، پشوودان تا چاکبوونەوە، و دووبارەکردنەوەی بۆ ماوەی ٣٠–٤٥ خولەک، سێ جار یان زیاتر لە هەفتەیەکدا — کاریگەرترین چارەسەری بێ بڕین و بێ دەرزییە. ماوەی ڕۆیشتن، سووڕی خوێنی جێگرەوە و لەشساغیی دڵ و خوێنبەرەکان باشتر دەکات.

*کەمکردنەوەی مەترسیی دڵ و خوێنبەرەکان:* وازهێنان لە جگەرەکێشان، چارەسەری دژەپلێتلێت (ئەسپرین یان کلۆپیدۆگرێل)، چارەسەر بە ستاتین، کۆنترۆڵکردنی پەستانی خوێن و ڕێکخستنی شەکری خوێن نەخۆشییە بنەڕەتییەکە چارەسەر دەکەن و مەترسیی ڕووداوەکانی دڵ و خوێنبەرەکانی مێشک کەم دەکەنەوە.

*دەرمانی:* سیلۆستازۆڵ، ڕێگرێکی فۆسفۆدایئێستەرەیزە کە تایبەتمەندیی فراوانکردنی بۆرییە خوێنییەکانی هەیە، بە ڕادەیەکی مامناوەند ماوەی ڕۆیشتنی بێ ئازار زیاد دەکات.

*نیورۆمۆدیولەیشن (ڕێکخستنەوەی دەمار):* ورووژاندنی درکەپەتک بە شێوەیەکی بەرچاو ئازاری کاتی پشوودان، گەیشتنی خوێن بە شانەکان و چۆنیەتیی ژیان باشتر دەکات لەو نەخۆشانەی کەمخوێنیی سەختی پەلەکان (ئیسکیمیا)یان هەیە و بۆ نەشتەرگەریی دووبارە دروستکردنەوەی خوێنبەر گونجاو نین.

*دەستێوەردانی خوێنبەر:* فراوانکردنی خوێنبەر بە باڵۆن (ئەنجیۆپلاستی) لە ڕێگەی پێستەوە (لەگەڵ دانانی ستێنت یان بەبێ ئەو) یان بایپاسی نەشتەرگەری، ڕەوتی خوێن دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەو نەخۆشانەی شەلینێکیان هەیە کە شێوازی ژیانیان سنووردار دەکات و وەڵامی وەرزش و چارەسەری دەرمانی نەداوەتەوە.