دیستۆنیا

دیستۆنیا (dystonia) یەکێکە لە نەخۆشییەکانی جووڵە کە دەبێتە هۆی ئەوەی ماسولکەکان بێ ئیرادە کورت ببنەوە. ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی جووڵەی دووبارە یان بادەر.

ئەم حاڵەتە دەتوانێت یەک بەشی لەشت بگرێتەوە (دیستۆنیای ناوچەیی)، دوو یان زیاتر لە بەشە دراوسێکان (دیستۆنیای بەشەکی)، یان هەموو بەشەکانی لەشت (دیستۆنیای گشتی). گرژبوونی ماسولکەکان دەکرێت لە سووکەوە تا سەخت بێت. لەوانەیە بەئازار بن، و دەتوانن کار بکەنە سەر ئەنجامدانی کارە ڕۆژانەکانت.

هیچ چارەسەرێکی یەکجاری بۆ دیستۆنیا نییە، بەڵام دەرمان و چارەسەری سروشتی دەتوانن نیشانەکان باشتر بکەن. هەندێک جار نەشتەرگەری بەکاردێت بۆ ناچالاککردن یان ڕێکخستنی دەمارەکان یان هەندێک ناوچەی مێشک لای ئەو کەسانەی دیستۆنیای سەختیان هەیە.

دیستۆنیا کەسە جیاوازەکان بە شێوازی جیاواز تووش دەکات. گرژبوونی ماسولکە لەوانەیە:

- لە یەک ناوچەدا دەست پێ بکات، وەک قاچ، مل یان باڵ. دیستۆنیای ناوچەیی کە دوای تەمەنی ٢١ ساڵی دەست پێ دەکات، زۆربەی جار لە مل، باڵ یان ڕوخسارەوە دەست پێ دەکات. زۆرتر وا دەبێت ناوچەیی بمێنێتەوە یان ببێتە بەشەکی. - لە کاتی کارێکی دیاریکراودا ڕوو بدات، وەک نووسین بە دەست. - بە فشاری دەروونی، ماندوێتی یان دڵەڕاوکێ خراپتر ببێت. - بە تێپەڕبوونی کات دیارتر ببێت.

ئەو بەشانەی لەش کە دەکرێت تووش ببن بریتین لە:

- **مل (دیستۆنیای مل).** کورتبوونەوەی ماسولکەکان دەبێتە هۆی ئەوەی سەرت بسووڕێت و بەرەو لایەک وەرچەرخێت، یان بەرەو پێشەوە یان دواوە ڕابکێشرێت، و هەندێک جار ئازار دروست دەکات. - **پێڵووەکان.** چاوترووکاندنی خێرا یان گرژبوون دەبێتە هۆی داخستنی چاوەکانت (گرژبوونی پێڵووی چاو) و بینینت بۆ قورس دەکات. گرژبوونەکان زۆربەی جار بەئازار نین، بەڵام لەوانەیە زیاد بکەن کاتێک لە ڕووناکیی بەهێزدایت، دەخوێنیتەوە، تەلەفزیۆن سەیر دەکەیت، لە ژێر فشاری دەروونیدایت یان لەگەڵ خەڵکدا تێکەڵ دەبیت. لەوانەیە هەست بکەیت چاوەکانت وشکن، وەک خۆڵیان تێ چووبێت، یان هەستیارن بەرامبەر ڕووناکی. - **شەویلگە یان زمان (دیستۆنیای دەم و شەویلگە).** لەوانەیە تووشی قسەکردنی ناڕوون، ڕژانی لیک لە دەم و قورسیی جاوین یان قووتدان ببیت. دیستۆنیای دەم و شەویلگە دەکرێت بەئازار بێت و زۆربەی جار لەگەڵ دیستۆنیای مل یان گرژبوونی پێڵووی چاو پێکەوە ڕوو دەدات. - **قوڕگ و تاڵەکانی دەنگ (دیستۆنیای قوڕگ).** لەوانەیە دەنگت گیراو یان چرپەئاسا بێت. - **دەست و باسکی خوارەوە.** هەندێک جۆری دیستۆنیا تەنها لە کاتی ئەنجامدانی چالاکییەکی دووبارەدا ڕوو دەدەن، وەک نووسین (دیستۆنیای نووسین) یان ژەنینی ئامێرێکی موزیکیی دیاریکراو (دیستۆنیای موزیکژەنان). نیشانەکان زۆربەی جار کاتێک باڵت لە پشوودایە ڕوو نادەن.

بەپێی جۆری دیستۆنیاکە، ئاڵۆزییەکان دەکرێت ئەمانە بگرنەوە:

- کەمتوانایی جەستەیی کە کار دەکاتە سەر ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانەکان یان کارە دیاریکراوەکانت - قورسیی بینین کە پەیوەندی بە پێڵووەکانتەوە هەیە - قورسیی جووڵەی شەویلگە، قووتدان یان قسەکردن - ئازار و ماندوێتی، بەهۆی کورتبوونەوەی بەردەوامی ماسولکەکانت - خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و دوورکەوتنەوە لە کۆمەڵگا