At a glance
ئەمە چییە
نەخۆشییەکی دەمارییە کە دەبێتە هۆی لەرزینی ڕیتمی و بێ ئیرادە. دەتوانێت کار بکاتە سەر نزیکەی هەر بەشێکی لەش، بەڵام لەرزینەکە زۆرتر لە دەستەکاندا ڕوودەدات لە کاتی ئەنجامدانی کاری سادەدا، وەک ئاو خواردنەوە لە پەرداخێک یان بەستنی بەندی پێڵاو.
نیشانەکان
دەستپێکی هێواش، بەزۆری لە لایەکی لەشدا دیارترە، بە جووڵە خراپتر دەبێت، لەوانەیە جووڵەی سەر بە شێوەی «بەڵێ-بەڵێ» یان «نا-نا» لەخۆ بگرێت، و بە فشاری دەروونی، ماندوێتی، کافایین یان گەرما و سەرمای زۆر توندتر دەبێت.
ڕێبازی چارەسەر
دەرمان و چارەسەری جووڵەیی بۆ حاڵەتە سووکەکان. ئامێرەکانی ورووژاندنی دەمار و نەشتەرگەری — تالامۆتۆمی بە ڕادیۆفریکوێنسی، ورووژاندنی قووڵی مێشک، تالامۆتۆمی بە سۆناری چڕکراوە — بۆ لەرزینی سەخت و پەککەوتەکەر.
لەرزینی بنەڕەتی چییە
لەرزینی بنەڕەتی نەخۆشییەکی کۆئەندامی دەمارە (نەخۆشیی دەماری) کە دەبێتە هۆی لەرزینی ڕیتمی و بێ ئیرادە. دەتوانێت کار بکاتە سەر نزیکەی هەر بەشێکی لەشت، بەڵام لەرزینەکە زۆرتر لە دەستەکانتدا ڕوودەدات — بە تایبەتی کاتێک کاری سادە ئەنجام دەدەیت، وەک ئاو خواردنەوە لە پەرداخێک یان بەستنی بەندی پێڵاو. لەرزینی بنەڕەتی بەزۆری حاڵەتێکی مەترسیدار نییە، بەڵام بەزۆری بە تێپەڕبوونی کات خراپتر دەبێت و لە هەندێک کەسدا دەکرێت سەخت بێت. نەخۆشییەکانی دیکە نابنە هۆی لەرزینی بنەڕەتی، هەرچەندە لەرزینی بنەڕەتی هەندێک جار لەگەڵ نەخۆشیی پارکینسۆن تێکەڵ دەکرێت. لەرزینی بنەڕەتی دەکرێت لە هەر تەمەنێکدا ڕووبدات، بەڵام لە کەسانی ٤٠ ساڵ و سەرووتردا باوترە. **نیشانەکان** هێما و نیشانەکانی لەرزینی بنەڕەتی: - بە هێواشی دەست پێ دەکەن، بەزۆری لە لایەکی لەشدا دیارترن - بە جووڵە خراپتر دەبن - بەزۆری سەرەتا لە دەستەکاندا ڕوودەدەن و کار دەکەنە سەر یەک دەست یان هەردوو دەست - دەکرێت جووڵەی سەر بە شێوەی «بەڵێ-بەڵێ» یان «نا-نا» لەخۆ بگرن - لەوانەیە بە فشاری دەروونی، ماندوێتی، کافایین یان گەرما و سەرمای زۆر توندتر ببن **لەرزینی بنەڕەتی بەراورد بە نەخۆشیی پارکینسۆن** زۆر کەس لەرزین بە نەخۆشیی پارکینسۆنەوە دەبەستنەوە، بەڵام ئەم دوو نەخۆشییە لە چەند ڕوویەکی سەرەکیدا جیاوازن: - **کاتی لەرزین.** لەرزینی بنەڕەتیی دەستەکان بەزۆری کاتێک ڕوودەدات کە دەستەکانت بەکاردەهێنیت. لەرزینی نەخۆشیی پارکینسۆن کاتێک دیارترە کە دەستەکانت لە تەنیشت لەشتن یان لەسەر ڕانت پشوویان داوە. - **نەخۆشییە هاوەڵەکان.** لەرزینی بنەڕەتی نابێتە هۆی کێشەی تەندروستیی دیکە، بەڵام نەخۆشیی پارکینسۆن پەیوەندیی بە چەمانەوەی شێوەی ڕاگرتنی لەش، هێواشیی جووڵە و ڕاکێشانی پێیەکان لە کاتی ڕۆیشتندا هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، کەسانی تووشبوو بە لەرزینی بنەڕەتی هەندێک جار هێما و نیشانەی دەماریی دیکەیان بۆ دروست دەبێت، وەک ڕۆیشتنی ناجێگیر. - **ئەو بەشانەی لەش کە تووش دەبن.** لەرزینی بنەڕەتی بە شێوەیەکی سەرەکی دەست، سەر و دەنگت دەگرێتەوە. لەرزینی نەخۆشیی پارکینسۆن بەزۆری لە دەستەکانەوە دەست پێ دەکات و دەتوانێت کار بکاتە سەر قاچ، چەناگە و بەشەکانی دیکەی لەش.
هۆکارەکان و هۆکارەکانی مەترسی
**هۆکارەکان** نزیکەی نیوەی حاڵەتەکانی لەرزینی بنەڕەتی وا دیارە لە ئەنجامی گۆڕانی DNAوە بن. ئەم جۆرە پێی دەوترێت لەرزینی بۆماوەیی. ڕوون نییە چی دەبێتە هۆی لەرزینی بنەڕەتی لەو کەسانەی کە لەرزینی بۆماوەییان نییە. **هۆکارەکانی مەترسی** هۆکارە ناسراوەکانی مەترسیی لەرزینی بنەڕەتی بریتین لە: - **جینی گۆڕاو.** جۆری بۆماوەییی لەرزینی بنەڕەتی (لەرزینی بۆماوەیی) نەخۆشییەکی بۆماوەیی زاڵی ئۆتۆسۆمییە. تەنها جینێکی گۆڕاو لە یەکێک لە دایک و باوکەوە بەسە بۆ گواستنەوەی نەخۆشییەکە.
ئەگەر یەکێک لە دایک و باوکت جینێکی گۆڕاوی لەرزینی بنەڕەتیی هەبێت، ٥٠٪ ئەگەری هەیە خۆشت تووشی ئەم نەخۆشییە ببیت.
- **تەمەن.** لەرزینی بنەڕەتی لە کەسانی ٤٠ ساڵ و سەرووتردا باوترە.
ئاڵۆزییەکان
لەرزینی بنەڕەتی مەترسیی لەسەر ژیان نییە، بەڵام نیشانەکان بەزۆری بە تێپەڕبوونی کات خراپتر دەبن. ئەگەر لەرزینەکە سەخت بێت، لەوانەیە ئەم کارانەت پێ قورس بێت: - ڕاگرتنی کوپ یان پەرداخ بێ ئەوەی بڕژێت - نانخواردن بێ لەرزین - خۆجوانکردن یان تاشینی ڕیش - قسەکردن، ئەگەر ئەندامی دەنگ یان زمانت تووش بووبێت - نووسینی خوێندراوە
چارەسەر
هەندێک کەس کە لەرزینی بنەڕەتییان هەیە، ئەگەر نیشانەکانیان سووک بن پێویستیان بە چارەسەر نییە. بەڵام ئەگەر لەرزینی بنەڕەتی کارکردن یان ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانەکانت لێ قورس کردبێت، لەگەڵ پزیشکەکەت باسی بژاردەکانی چارەسەر بکە.
دەرمانەکان
- بیتا بلۆکەرەکان
- دەرمانە دژەفێیەکان
- دەرمانە هێورکەرەوەکان
- دەرزی ئۆنابۆتولینۆم تۆکسین A (Botox)
چارەسەری جووڵەیی
- چارەسەری سروشتی بۆ باشترکردنی هێزی ماسولکە، کۆنترۆڵ و هاوئاهەنگیی جووڵە
- چارەسەری پیشەیی (ئەرگۆتێراپی) لەگەڵ ئامێری یارمەتیدەر — پەرداخ و قاپ و کەوچکی قورستر، کێشی مەچەک، ئامرازی نووسینی پانتر
ئامێرەکانی ورووژاندنی دەمار
- بازنەی مەچەکی Cala Trio کە لەبەر دەکرێت و ٤٠ خولەک دوو جار لە ڕۆژێکدا بەکاردەهێنرێت
- دەماری دەوروبەر و ماسولکەکان دەورووژێنێت بۆ دروستکردنی وەڵامێک کە لەرزین کەم دەکاتەوە
نەشتەرگەری
- زەدەی ڕادیۆفریکوێنسی (radiofrequency) لە مێشکدا (تالامۆتۆمیی ستیریۆتاکتیک) — نزیکەی ٨٠٪ی نەخۆشەکان سووکبوونێکی درێژخایەن و نزیک لە تەواو هەست پێ دەکەن
- ورووژاندنی قووڵی مێشک — ئێلێکترۆد لە تالامەسدا لەگەڵ ورووژێنەرێکی دەماری هاوشێوەی پەیسمەیکەر (ڕێکخەری لێدانی دڵ) کە لە سنگدا دەچێنرێت
- تالامۆتۆمی بە سۆناری چڕکراوە (focused ultrasound thalamotomy) — نەشتەرگەرییەکی بێ بڕین و بێ دەرزی کە شەپۆلی دەنگیی چڕکراوە بەکاردەهێنێت بۆ لەناوبردنی شانە لە ناوچەیەکی دیاریکراوی تالامەسدا
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی لەرزینی بنەڕەتی دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.