شۆڕبوونەوەی پێ

شۆڕبوونەوەی پێ — کە بە «پێی شۆڕ»یش ناودەبرێت — بریتییە لە نەتوانین یان قورسیی بەرزکردنەوەی بەشی پێشەوەی پێ (بەرزکردنەوەی پێ لە قوڵەپێوە). لە جیاتی ئەوەی نەخۆشییەکی سەربەخۆ بێت، نیشانەی کێشەیەکی بنەڕەتییە کە کاریگەری لەسەر ئەو پێکهاتە دەماری، ماسولکەیی یان توێکارییانە هەیە کە بەرزکردنەوەی پێ کۆنتڕۆڵ دەکەن.

ماسولکە سەرەکییەکانی پەیوەندیدار ماسولکە بەرزکەرەوەکانی پێن لە قوڵەپێوە — بەتایبەتی ماسولکەی پێشەوەی قاچ (تیبیالیس ئەنتیریەر) — کە لەلایەن دەماری پێرۆنیەلی گشتی (فیبولەر)ەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێن، کە لقێکی دەماری سیاتیکە. زیانگەیشتن لە هەر شوێنێکی ئەم ڕێڕەوە، لە مێشکەوە تا دەماری پێرۆنیەل، دەبێتە هۆی لاوازیی ئەم ماسولکانە و شۆڕبوونەوەی پێی تایبەت.

**هۆکارەکان:**

*برینداربوونی دەمار (باوترین هۆکار):* - پەستان لەسەر دەماری پێرۆنیەلی گشتی لە ملی ئێسکی فیبولادا (دەمارەکە لێرەدا لە نزیک ڕووی پێستەوە تێدەپەڕێت و بە دانیشتنی درێژ بە قاچ لەسەر قاچ، چەمانەوە لەسەر پاژنە، یان پەستانی گەچ هەستیارە) - پەستان لەسەر ڕەگی دەمار لە بڕبڕەکانی کەمەردا (دیسک (هەڵخلیسکانی دیسک) لە L4–L5 کە دەبێتە هۆی گیرخواردنی ڕەگی دەماری L5) - زیانگەیشتن بە دەماری پێرۆنیەل لە کاتی نەشتەرگەریی گۆڕینی جومگەی سمت یان گۆڕینی جومگەی ئەژنۆدا - تێکچوونی دەمارەکانی دەوروبەر (نیوڕۆپاسی) (تێکچوونی دەمار بەهۆی شەکرە، نەخۆشی شارکۆ-ماری-تووس)

*نەخۆشییەکانی ماسولکە:* - دیسترۆفیای ماسولکە - هەوکردنی ماسولکە

*نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەماری ناوەندی:* - جەڵتەی مێشک (کە توێکڵی جووڵەی مێشک یان ڕێڕەوی دەماریی نێوان توێکڵی مێشک و درکەپەتک دەگرێتەوە) - ڕەقبوونی فرەیی (MS) - ڕەقبوونی لاتەنیشتی ماسولکەلاوازکەر (ALS) - برینداربوونی درکەپەتک یان گرێی درکەپەتک - گرێی مێشک

**نیشانەکان و تایبەتمەندییەکانی شێوەی ڕۆیشتن:** - نەتوانینی بەرزکردنەوەی بەشی پێشەوەی پێ لە کاتی ڕۆیشتندا — پێ یان پەنجەکانی پێ بە زەویدا ڕادەکێشرێن - شێوەی ڕۆیشتنی قەرەبووکەرەوە بە هەنگاوی بەرز (ڕۆیشتن بە بەرزکردنەوەی پێ) — نەخۆشەکە ئەژنۆی زیاد لە پێویست بەرز دەکاتەوە بۆ ئەوەی پێ لە زەوی دوور بخاتەوە، وەک کەسێک کە بە پلیکانەدا سەردەکەوێت - کێشانی پێ بە زەویدا — پێ بە تەختی یان پاژنە لە کۆتاییدا دەکەوێتە سەر زەوی لەگەڵ دەنگێکی بیستراو - ناجێگیری لەسەر زەویی ناڕێک و زیادبوونی مەترسیی کەوتن و هەڵنگووتن - سڕبوون یان مێروولەکردن لەسەر پشتی پێ و لە نێوان دوو پەنجەی یەکەمی پێدا (ئەگەر لقی هەستیی دەماری پێرۆنیەل تووش بووبێت)

**دەستنیشانکردنی نەخۆشی** پێویستی بە دیاریکردنی ئاستی زەدەکە هەیە — دەماری دەوروبەر (EMG/پشکنینی گواستنەوەی دەمار)، ڕەگی دەمار (ئێم ئاڕ ئای (MRI)ی بڕبڕەکانی کەمەر)، یان ناوەندی (ئێم ئاڕ ئای مێشک یان درکەپەتک). EMG دەتوانێت جیاوازی لە نێوان زەدەی دەماری پێرۆنیەل و گیرخواردنی ڕەگی دەماری L5 بکات.

**چارەسەر:** - *چارەسەرکردنی هۆکاری بنەڕەتی:* لابردنی پەستان لەسەر دەماری پێرۆنیەلی گیراو؛ چارەسەرکردنی دیسکەکە؛ کۆنتڕۆڵکردنی جەڵتەی مێشک یان MS - *ئامێری ڕاستکەرەوەی قوڵەپێ و پێ (AFO):* پشتێنێکی پاڵپشت کە پێ لە دۆخێکی ناوەندیدا ڕادەگرێت، و ڕۆیشتنی سەلامەتتر و کەمخەرجتر لە ڕووی وزەوە دەڕەخسێنێت - *چارەسەری سروشتی (فیزیۆتێراپی):* ڕاکێشانی ماسولکەی وەتەری پاژنە (بۆ ڕێگریکردن لە گرژبوونی هەمیشەیی قوڵەپێ (ئیکوینەس))، ڕاهێنانی بەهێزکردنی ماسولکە بەرزکەرەوە ماوەکانی پێ، ڕاهێنانەوەی ڕۆیشتن و ڕاهێنانی هاوسەنگی - *ورووژاندنی کارەبایی کارکردی (FES):* ئێلێکترۆدی سەر پێست کە لەسەر دەماری پێرۆنیەل دادەنرێن، لە هەر هەنگاوێکدا بەرزکردنەوەی پێ دەورووژێنن — لە نەخۆشانی گونجاودا شێوەی ڕۆیشتنێکی نزیک لە ئاسایی دەگەڕێنێتەوە - *نیورۆمۆدیولەیشن (ڕێکخستنەوەی دەمار):* rTMS و tDCS کە توێکڵی جووڵەی مێشک دەکەنە ئامانج دەتوانن چاکبوونەوەی دەماری دوای زەدە ناوەندییەکان بەهێز بکەن - *نەشتەرگەری:* لابردنی پەستان لەسەر دەماری پێرۆنیەل یان نیورۆلایسیس (neurolysis) بۆ برینداربوونە پەستانییەکان؛ گواستنەوەی وەتەر (ماسولکەی پشتەوەی قاچ (تیبیالیس پۆستیریەر)) بۆ شۆڕبوونەوەی پێی هەمیشەیی کە هیچ چاکبوونەوەیەکی دەماری چاوەڕوان ناکرێت