ئاوگرتنی مێشک بە پەستانی ئاسایی

شلەی مێشک و درکەپەتک (CSF) بە بەردەوامی لە بۆشاییەکانی مێشک (ڤێنتریکڵ)دا بەرهەم دەهێنرێت بە نزیکەی نیو لیتر لە ڕۆژێکدا. بە ناو بۆشاییەکانی مێشکدا و بە دەوری مێشک و درکەپەتکدا دەسووڕێتەوە، و لەسەر ڕووی مێشک دووبارە دەمژرێتەوە بۆ ناو سینوسە خوێنهێنەرەکان. ئاو لە مێشک (هایدرۆسێفالەس) ڕوودەدات کاتێک ئەم سووڕە تێک دەچێت: CSF لە بۆشاییەکانی مێشکدا کەڵەکە دەبێت، گەورەیان دەکات و شانەی مێشکی دەوروبەر دەپەستێنێت.

لە ئاوگرتنی مێشک بە پەستانی ئاسایی (normal pressure hydrocephalus)دا، CSF کەڵەکە دەبێت سەرەڕای نەبوونی زەدەیەکی ڕوونی گیرانکەر (ئاو لە مێشکی پەیوەندیدار) و لەگەڵ پەستانێکی CSF کە لەوانەیە ئاسایی بێت یان تەنها جار جار بەرز ببێتەوە. بۆشاییە گەورەبووەکانی مێشک ڕیشاڵەکانی دەوروبەری بۆشاییەکانی مێشک دەکێشن و دەشێوێنن، بەتایبەتی ئەوانەی کۆنترۆڵی شێوەی ڕۆیشتن و کاری میزڵدان دەکەن، و سێیانە کلینیکییەکە دروست دەکەن.

**بۆچی دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە قورسە**

- هەر یەک لە سێ نیشانە سەرەکییەکە (تێکچوونی شێوەی ڕۆیشتن، ڕانەگرتنی میز یان پیسایی، دیمێنشیا (کزبوونی توانا هزرییەکان)) لە نێو بەساڵاچوواندا هۆکاری سەربەخۆی زۆری هەیە - نیشانەکان وردە وردە پەرە دەسێنن و لەوانەیە وەک پیربوونی ئاسایی پشتگوێ بخرێن - گەورەبوونی بۆشاییەکانی مێشک لەگەڵ پیربوونی ئاسایی و لەگەڵ نەخۆشی ئەلزایمەریشدا ڕوودەدات - هیچ تاقیکردنەوەیەکی تاک بە تەواوی تایبەت یان هەستیار نییە

هەڵسەنگاندنی تیمی فرەپسپۆڕی، کە نەخۆشییەکانی دەمار، وێنەگرتنی دەمار و مێشک، و نەشتەرگەریی مێشک و دەمار کۆ دەکاتەوە، پێویستە بۆ ڕێگریکردن لە لەدەستچوون یان هەڵەی دەستنیشانکردنی نەخۆشی.

**تاقیکردنەوەی دەرهێنانی شلەی مێشک و درکەپەتک**

هەنگاوی یەکلاکەرەوەی دەستنیشانکردنی نەخۆشی، تاقیکردنەوەی دەرهێنانی شلەی مێشک و درکەپەتکە بە شێوەیەکی فەرمی. قەستەرەیەکی کەمەر دادەنرێت و CSF لە ماوەی ٢–٣ ڕۆژدا دەردەهێنرێت، لە کاتێکدا شێوەی ڕۆیشتن (بە شیکردنەوەی ڤیدیۆ)، هاوسەنگی و توانای هزری پێش و دوای پشکنین دەکرێن. باشتربوونی بابەتی لەگەڵ دەرهێنانی شلە بەهای پێشبینیی پۆزەتیڤی زیاتر لە ٨٠%ی هەیە بۆ باشتربوونی بەردەوام دوای نەشتەرگەریی شەنتی VP (مێشک بۆ ناو سک). یەک جار دەرهێنانی بڕێکی زۆری شلە لە کەمەرەوە (دەرهێنانی شلەی مێشک و درکەپەتک لە کەمەرەوە) جێگرەوەیەکی کەمتر وردە کاتێک مانەوە لە نەخۆشخانە ئەگەری نییە.

**چارەسەر**

*شەنتی مێشک بۆ ناو سک (VP):* قەستەرەیەکی نەرم (کەمتر لە ٢ ملم تیرە) لە بۆشایی تەنیشتی مێشکەوە دادەنرێت، لە ژێر پێستی سەر و پێستی ملەوە تێدەپەڕێنرێت تا دەگاتە بۆشایی پەردەی سک (ناو سک). سەمامەیەکی یەک ئاڕاستەی بەرنامەڕێژکراو ڕۆیشتنی شلەکە ڕێک دەخات. هەموو شەنتەکان لە سەنتەری پزیشکیی ئەلعیمران سەمامەی شەنتی بەرنامەڕێژکراو بە موگناتیسیان تێدایە، کە ڕێگە دەدات دوای چاندن پەستانی دەرهێنانی شلە بە شێوەیەکی بێ بڕین و بێ دەرزی ڕێک بخرێت بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکانی دەرهێنانی زیاد یان کەمی شلە.

*ڤێنتریکیولۆستۆمیی سێیەم بە ئێندۆسکۆپ (ETV):* کونێکی بچووک بە ئێندۆسکۆپ لە بنی بۆشایی سێیەمی مێشکدا دروست دەکرێت، کە ڕێگە بە CSF دەدات ڕێڕەوە گیراوەکە تێپەڕێنێت. پێویستی بە ئامێری شەنت نییە و مەترسیی هەوکردنی میکرۆبیی کەمترە؛ کاتێک کاریگەرترە کە گیرانێکی ناوچەیی دیاری بکرێت.

**ئەنجامەکان**

ئەو نەخۆشانەی وەڵامی دەرهێنانی CSF دەدەنەوە ئەگەری زیاتر لە ٨٠%یان هەیە بۆ باشتربوونی بەردەوامی شێوەی ڕۆیشتن دوای چاندنی شەنت. باشتربوونی توانای هزری و کاری میز گۆڕاوترە بەڵام لە زیاتر لە نیوەی نەخۆشاندا ڕوودەدات. بەرنامەڕێژکردنی سەمامەی شەنت بۆ ماوەی درێژ زۆر جار پێویستە بۆ باشترکردنی سوود لەگەڵ گۆڕانی نەخۆشییەکە.