ئاو لە مێشکی منداڵان

هەموو کەسێک ڕۆژانە نزیکەی نیو لیتر CSF دروست دەکات. شلەکە لە تۆڕی کۆرۆید لەناو بۆشاییەکانی مێشک (ڤێنتریکڵ)دا بەرهەم دێت، بە ناو سیستەمی بۆشاییەکانی مێشکدا و بە دەوری مێشک و درکەپەتکدا لە ڕێگەی بۆشایی ژێر پەردەی جاڵجاڵۆکەیی دەسووڕێتەوە، و لە ڕێگەی گرێچکە جاڵجاڵۆکەییەکانەوە دەگەڕێتەوە ناو سینوسە خوێنهێنەرەکان. ئەم سووڕە بەردەوامە ژینگەیەکی جێگیر و پارێزەر بۆ کۆئەندامی دەماری ناوەندی دابین دەکات.

ئاو لە مێشک (هایدرۆسێفالەس) ئەم سووڕە دەپچڕێنێت. کاتێک CSF ناتوانێت بە شێوەی ئاسایی بڕوات یان هەڵبمژرێتەوە، لە بۆشاییەکانی مێشکدا کۆ دەبێتەوە. گەورەبوونی بۆشاییەکانی مێشک پەستان دەخاتە سەر شانەی مێشکی دەوروبەر و پەستانی ناو کەللەسەر بەرز دەکاتەوە، کە دەبێتە هۆی ئەو نیشانانەی سەرەوە باس کران. لای ساواکان، کە درزەکانی کەللەسەریان هێشتا کراوەن، چێوەی سەر دەتوانێت بە خێرایی گەورە ببێت؛ کاتێک درزەکان یەک دەگرن، هەمان کۆبوونەوەی شلە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەیەکی کتوپڕتری پەستانی ناو کەللەسەر.

**هۆکارەکان**

زۆرێک لە حاڵەتەکان هۆکارێکی ڕوونیان بۆ نادۆزرێتەوە، بەڵام ئەم پەیوەندییانە ناسراون: - *خوێنبەربوونی ناو بۆشاییەکانی مێشک*: باوترین هۆکار لای ساوا پێشوەختەکان؛ خوێنی مەییو ڕێڕەوەکانی CSF دەگرێت - *شێوەشێواوییە زگماکییەکان*: تەسکبوونەوەی جۆگەی مێشک (تەسکبوونەوەی جۆگەی ناو مێشک)، شێوەشێواوی کیاری، سەندرۆمی داندی-وۆکەر، کەموکوڕییەکانی بۆریی دەماری - *هەوکردنی میکرۆبی*: هەوکردنی پەردەی مێشکی بەکتریایی یان شوێنەواری هەوکردنی میکرۆبی ناو منداڵدان (TORCH) - *لووەکان*: لووی چاڵی پشتەوەی کەللەسەر هۆکارێکی باوی ئاو لە مێشکی گیرانەکییە لای منداڵانی گەورەتر - *نائاساییە خوێنبۆرییەکان*: شێوانی خوێنهێنەری گالێن (vein of Galen malformation) - *جینی*: ڕێژەیەکی کەم بۆماوەیین (ئاو لە مێشکی پەیوەست بە کرۆمۆسۆمی X بەهۆی گۆڕانی جینی L1CAM)

**دەستنیشانکردنی نەخۆشی**

- *سۆنار*: لای ساواکان بەکار دێت کە نەرمەی سەریان هێشتا کراوەیە؛ خێرایە، تیشکی تێدا نییە و لە تەنیشت جێگەی نەخۆشەکەوە دەکرێت - *ئێم ئاڕ ئای (MRI)*: ئەگەر بکرێت پەسەندترە؛ وردەکاری دەربارەی قەبارەی بۆشاییەکانی مێشک، گیرانی ڕێڕەوی CSF و گۆڕانکارییەکانی شانەی مێشک دەدات؛ بەزۆری پێویستی بە هێورکردنەوە (خەواندنی سووک) هەیە - *CT*: لە ئێم ئاڕ ئای خێراترە؛ لە حاڵەتەکانی فریاکەوتندا یان کاتێک ئێم ئاڕ ئای بەردەست نییە بەسوودە

وێنەگرتنی پزیشکیی دووبارە بەکار دێت بۆ چاودێریکردنی قەبارەی بۆشاییەکانی مێشک بە تێپەڕبوونی کات و هەڵسەنگاندنی ئەوەی ئاو لە مێشکەکە پەرەسەندوو (بەردەوام خراپتر دەبێت)ە یان جێگیرە.

**پێشبینیی ئەنجامی نەخۆشی**

خودی ئاو لە مێشک بە ڕادەیەکی زۆر چارەسەرکراوە. ئەنجامی منداڵەکە بە پلەی یەکەم پشت بە هۆکاری بنەڕەتی و هەر برینداربوونی مێشکی هاوپەیوەند دەبەستێت. ساوا پێشوەختەکان کە دوای خوێنبەربوون تووشی ئاو لە مێشک بوون و ئەو منداڵانەی شێوەشێواوییە زگماکییە سەختەکانیان هەیە زۆرجار ڕووبەڕووی ئاستەنگی زیاتری گەشەکردن دەبنەوە؛ تەسکبوونەوەی جۆگەی مێشکی تەنها کە زوو چارەسەر بکرێت بەزۆری پێشبینیی ئەنجامی نەخۆشیی باشی هەیە.

**چارەسەر**

*شەنتی مێشک بۆ ناو سک (VP):* بۆرییەکی باریکی سیلیکۆنە کە لە بۆشایی تەنیشتی مێشکەوە، لە ژێر پێستی سەر و بە ناو ملدا بۆ بۆشایی سک دادەنرێت. سەمامەیەکی یەک ئاراستە ڕێگری لە گەڕانەوەی شلە دەکات. زۆرێک لە شەنتە نوێیەکان سەمامەی شەنتی بەرنامەڕێژکراویان بە موگناتیس هەیە کە ڕێگە دەدەن پەستان بە شێوەی بێ بڕین و بێ دەرزی ڕێک بخرێت. شەنتەکان دەکرێت لە ڕووی میکانیکییەوە تێک بچن (گیران یان پچڕان)، کە پێویستی بە نەشتەرگەریی چاککردنەوە دەبێت؛ هەروەها دەکرێت تووشی هەوکردنی میکرۆبی ببن، زیاتر لە یەکەم مانگەکانی دوای دانانیان.

*ڤێنتریکیولۆستۆمیی سێیەم بە ئێندۆسکۆپ (ETV):* کونێکی بچووک لە بنی بۆشایی سێیەمی مێشکدا بە ئێندۆسکۆپ دروست دەکرێت، کە ڕێگە دەدات CSF بە لای جۆگە گیراوەکەدا تێپەڕێت و بچێتە ناو بۆشایی ژێر پەردەی جاڵجاڵۆکەیی. پێویستی بە دانانی پارچەی دەستکرد نییە؛ مەترسیی هەوکردنی میکرۆبی کەمترە لە دانانی شەنت. لای منداڵانی گەورەتر کە ئاو لە مێشکی گیرانەکییان هەیە (تەسکبوونەوەی جۆگەی مێشک) کاریگەرترە؛ لای ساواکان و لە جۆری پەیوەندیداری ئاو لە مێشکدا کاریگەرییەکەی کەمترە. دەکرێت بە تێپەڕبوونی کات سەرنەکەوێت و پێویست بکات بگۆڕدرێت بۆ دانانی شەنت یان ETV دووبارە بکرێتەوە.

*ETV + سووتاندنی تۆڕی کۆرۆید (ETV-CPC):* لای ساوا بچووکەکان، بەتایبەتی ئەوانەی دوای هەوکردنی میکرۆبی تووشی ئاو لە مێشک بوون، سووتاندنی تۆڕی کۆرۆید (کە بەشێکی زۆری CSF بەرهەم دەهێنێت) لەگەڵ ETV ڕێژەی سەرکەوتن بەراورد بە ETV بە تەنها باشتر دەکات.