پۆلیمایالجیا ڕۆماتیکا

پۆلیمایالجیا ڕۆماتیکا (PMR) یەکێکە لە باوترین نەخۆشییە هەوکردنییەکان لە گەورەساڵانی سەرووی ٥٠ ساڵدا، و زۆرترین ڕێژەی تووشبوون لە نێوان تەمەنی ٧٠–٨٠ ساڵیدایە. لە ژناندا نزیکەی دوو هێندەی پیاوان باوە. ناوەکە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی وەسف دەکات: *poly* (زۆر) *myalgia* (ئازاری ماسولکە) *rheumatica* (ڕۆماتیزمی/هەوکردنی). بەڵام هەوکردنەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەوری جومگەکان و لە بۆرییە خوێنییەکاندایە نەک بەڕاستی لە ماسولکەدا — ئەنزیمەکانی ماسولکە (CK، ئەلدۆلەیز) ئاسایین.

**پەیوەندی لەگەڵ هەوکردنی خوێنبەری خانەی گەورە (GCA)**

PMR و هەوکردنی خوێنبەری خانەی گەورە (هەوکردنی خوێنبەری لاجانگ) پەیوەندییەکی بایۆلۆجییان هەیە و زۆرجار پێکەوە هەن. GCA هەوکردنی بۆرییە خوێنییەکانی گەورەیە کە لقەکانی خوێنبەری کارۆتیدی دەرەوە و هەندێک جار ئەئۆرتا (خوێنبەری گەورە) دەگرێتەوە. لە ١٥–٢٠%ی نەخۆشانی PMR دا هەیە؛ بە پێچەوانەشەوە، ٤٠–٥٠%ی نەخۆشانی GCA نیشانەکانی PMR یان هەیە.

GCA وەک دەستنیشانکردنی نەخۆشی جددیترە. هەوکردن لە خوێنبەری لاجانگ و خوێنبەرەکانی چاودا دەکرێت ببێتە هۆی کەمخوێنیی شانە (ئیسکیمیا) لە دەماری بیناییدا — لەدەستدانی بیناییی کتوپڕ، بێ ئازار و هەمیشەیی لە یەک چاودا (تێکچوونی دەماری بینینی پێشەوە بەهۆی کەمخوێنی) لە ١٥–٢٠%ی حاڵەتە چارەسەرنەکراوەکاندا ڕوودەدات. جەڵتەی مێشک و ئەنیۆریزمی ئەئۆرتا دەگمەنترن بەڵام ئاڵۆزیی جددین.

نیشانەکانی GCA کە دەبێت لەگەڵ PMR ئاگات لێیان بێت: - سەرئێشەی نوێ (بە زۆری لە لاجانگ یان پشتی سەر) - هەستیاری بە دەستلێدانی پێستی سەر (شانەکردنی قژ ئازاری هەیە) - ئازاری شەویلگە لە کاتی جوین (ئازاری کپ یان ماندوێتی لە ماسولکەکانی شەویلگەدا لە کاتی جویندا) - نیشانەکانی بینین — تەڵخبوون، دووبینین، لەدەستدانی بینایی بە کتوپڕی - خوێنبەری لاجانگی هەستیار، ئەستوور یان گرێدار

هەر نەخۆشێکی PMR کە ئەم نیشانانەی بۆ دروست بێت پێویستی بە هەڵسەنگاندنی بەپەلە و چارەسەری ستیرۆید بە ژەمی دەرمانی بەرز هەیە (٤٠–٦٠ mg پرێدنیزۆلۆن) لە کاتی چاوەڕوانیی نموونەوەرگرتن لە خوێنبەری لاجانگ یان وێنەگرتنی پزیشکیی بۆرییە خوێنییە گەورەکان.

**دەستنیشانکردنی نەخۆشی**

هیچ تاقیکردنەوەیەکی تاکی دەستنیشانکردن تایبەت نییە. پێوەرەکانی دەستنیشانکردن پێویستیان بەمانەیە: - تەمەن ≥ ٥٠ - ئازار و ڕەقبوونی هەردوولایی لە شان یان کەمەربەندی حەوز - ڕەقبوونی بەیانیان کە > ٤٥ خولەک بخایەنێت - بەرزبوونەوەی ESR (خێرایی نیشتنی خڕۆکە سوورەکان) و/یان CRP - وەڵامدانەوەی سەرسوڕهێنەر بە پرێدنیزۆلۆن (≤ ٢٠ mg لە ڕۆژێکدا) لە ماوەی ١–٢ هەفتەدا

ئەو نەخۆشییانەی دەبێت دوور بخرێنەوە: هەوکردنی ڕۆماتۆیدیی جومگە (تووشبوونی دەست/پێ، RF/CCP ی پۆزەتیڤ)، هەوکردنی ماسولکە (بەرزبوونەوەی CK)، هەوکردنی چەند ماسولکەیەک (پۆلیمایۆسایتس)، هەوکردنی میکرۆبی، شێرپەنجە.

**چارەسەر**

*کۆرتیکۆستیرۆیدەکان:* پرێدنیزۆلۆن ١٥–٢٠ mg لە ڕۆژێکدا بنەمای چارەسەرە. وەڵامدانەوە بە زۆری لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا سەرسوڕهێنەرە — ئەگەر وەڵامدانەوە لاواز بوو، دەبێت دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە دووبارە هەڵبسەنگێنرێتەوە. ژەمی دەرمان لە ماوەی ١٢–٢٤ مانگدا بە هێواشی کەم دەکرێتەوە؛ ئەگەر کەمکردنەوەکە زۆر خێرا بێت هەڵگەڕانەوەی نەخۆشی باوە. کۆی ماوەی چارەسەر زۆرجار ١–٣ ساڵە.

*دەرمانە کەمکەرەوەکانی ستیرۆید:* میسۆترێکسات یان ئەزاسیۆپرین دەکرێت زیاد بکرێن لە نەخۆشیی دووبارەبووەوە یان ئەو نەخۆشییەی پشت بە کۆرتیکۆستیرۆیدەکان دەبەستێت.

*پاراستنی ئێسک:* بەکارهێنانی کۆرتیکۆستیرۆیدەکان بۆ ماوەی درێژ دەبێتە هۆی پووکانەوەی ئێسک؛ کالسیۆم + ڤیتامین D + بیسفۆسفۆنەیتەکان دەبێت لە سەرەتاوە بنووسرێن.

*کۆنتڕۆڵکردنی نیشانەکان:* چارەسەری سروشتی (فیزیۆتێراپی)، کارەکانی چارەسەری ئازار و ڕاهێنانی کەمفشار پشتگیریی کارکردن دەکەن لە ماوەی چاکبوونەوەدا.