سەندرۆمی قاچی بێئارام

سەندرۆمی قاچی بێئارام (RLS)، کە بە نەخۆشیی ویلیس-ئێکبۆمیش ناسراوە، تێکچوونێکی دەماریی هەستی-جووڵەیی باوە کە بە ئارەزوویەکی بەرگەنەگیراو بۆ جووڵاندنی قاچەکان — و هەندێک جار باڵەکان — دەناسرێتەوە، کە زۆربەی جار بەهۆی هەستی ناخۆشەوەیە لە ناو ئەندامەکاندا. دەکرێت لە هەر تەمەنێکدا دەست پێ بکات و بە گشتی بە تێپەڕبوونی کات خراپتر دەبێت.

RLS بە شێوەیەکی بەرچاو خەو تێک دەدات، چونکە ڕێگری لەو بێجووڵەییە دەکات کە بۆ خەوتن یان بەردەوامبوونی خەو پێویستە، و ئەمەش دەبێتە هۆی بێخەویی درێژخایەن، ماندوێتیی ڕۆژانە و دابەزینی چۆنیەتیی ژیان. لە حاڵەتە سەختەکاندا ڕۆڵی لە دروستبوونی دڵەڕاوکێ و خەمۆکیدا هەیە.

**نیشانەکان و تایبەتمەندییە دیارەکانیان:** - ئارەزوویەکی بەهێز و بەرگەنەگیراو بۆ جووڵاندنی قاچەکان - هەستی ناخۆش لە ناو ئەندامەکەدا (نەک لەسەر پێست) — کە وەک خشکە، جووڵەی هێواش، ڕاکێشان، کێشان، ئازاری ترپەدار، ئازاری کپ، خورشت یان وەک کارەبا وەسف دەکرێت - نیشانەکان بە پشوودان (دانیشتن یان ڕاکشان) دەورووژێن یان خراپتر دەبن - نیشانەکان بە جووڵە بۆ ماوەیەکی کاتی سووک دەبن — ڕۆیشتن، ڕاکێشانی ماسولکە یان هاتوچۆکردن - نیشانەکان لە ئێوارەدا خراپتر دەبن و لە شەودا لە خراپترین ئاستدان - جووڵەی خولیی قاچ لە خەودا (PLMS) — ڕاچڵەکینی دووبارە و بێ ئیرادەی قاچ هەر ٢٠–٤٠ چرکە جارێک لە کاتی خەودا — زۆربەی جار هاوکات ڕوو دەدات - سەختیی نیشانەکان دەگۆڕێت؛ ماوەکانی دامرکانەوەی نەخۆشی باون

**هۆکارەکان و هۆکارەکانی مەترسی:**

لای زۆرێک لە نەخۆشەکان هیچ هۆکارێکی بنەڕەتی نادۆزرێتەوە (RLSی بێ هۆکاری دیار)، کە وا دیارە پەیوەندی بە ناهاوسەنگیی دۆپامین لە ڕێڕەوەکانی نێوان گرێ بنچینەییەکانی مێشک و درکەپەتکەوە هەیە. کاتێک هۆکارێکی بنەڕەتی هەبێت، پێی دەوترێت RLSی لاوەکی: - **کەمیی ئاسن** — تەنانەت بەبێ کەمخوێنی؛ ئاسن بۆ دروستکردنی دۆپامین پێویستە - **پەککەوتنی گورچیلە / دیالیزی گورچیلە** — ڕێژەی RLS لای نەخۆشانی دیالیز بەرزە - **تێکچوونی دەمارەکانی دەوروبەر (نیوڕۆپاسی)** — بەهۆی نەخۆشی شەکرە، ئالوودەبوون بە کحول یان هۆکاری تر - **نەخۆشیی درکەپەتک** — زەدە یان بەنجی پێشووی درکەپەتک - **دووگیانی** — بە تایبەتی سێ مانگی سێیەم؛ زۆربەی جار دوای منداڵبوون نامێنێت - **دەرمانەکان** — دژەهیستامینەکان، دەرمانە دژەسایکۆتیکەکانی دژەدۆپامین، دەرمانەکانی SSRI و هەندێک لە دەرمانە دژەفێیەکان دەتوانن RLS بورووژێنن یان خراپتری بکەن

**بۆماوەیی:** RLS لە خێزانەکاندا دەگوازرێتەوە، بە تایبەتی کاتێک دەستپێکی نیشانەکان پێش تەمەنی ٤٠ ساڵی بێت. چەندین شوێنی جینی دیاری کراون.

**ئاڵۆزییەکان:** تێکچوونی درێژخایەنی خەو، خەواڵوویی ڕۆژانە، دڵەڕاوکێ و خەمۆکی. لە حاڵەتە سەختەکاندا RLS دەتوانێت ژیان زۆر قورس بکات و کەسەکە لە کار بخات.

**چارەسەر:** ١. چارەسەرکردنی هەر هۆکارێکی لاوەکیی دیاریکراو (پێدانی ئاسن بۆ فێریتینی نزم، باشترکردنی دیالیزی گورچیلە، پێداچوونەوەی دەرمانەکان) ٢. پاکوخاوێنیی خەو (ڕێکخستنی خەو) و شێوازی ژیان: وەرزشی بەردەوام، دوورکەوتنەوە لە کافایین و کحول، خۆشوشتن بە ئاوی شلەتێن، مەساج ٣. چارەسەر بە دەرمان: ئەگۆنیستەکانی دۆپامین (پرامیپێکسۆڵ، ڕۆپینیرۆڵ، ڕۆتیگۆتین)، پرێگابالین یان گاباپێنتین، ژەمی دەرمانی کەمی ئۆپیۆیدەکان بۆ ئەو حاڵەتە سەختانەی سەرسەخت بەرامبەر چارەسەرن ٤. چارەسەری بێ دەرمان: rTMS، tDCS، دەرزی چینی (ئاکیوپەنچەر) و ڕادیۆفریکوێنسی پەلسی (pulsed radiofrequency) بۆ ئەو حاڵەتانەی دەرمانەکان بەس نین یان بەرگەیان ناگیرێت