سپاینا بیفیدا

Spina (بە لاتینی: بڕبڕەی پشت) bifida (بە لاتینی: لەتبوو). سپاینا بیفیدا (بڕبڕەی کراوە) کۆمەڵێک لە کەموکوڕییەکانی بۆریی دەماری دەگرێتەوە کە تێیاندا بەشە پشتەوەکانی بڕبڕەی پشتی لە گەشەکردندا بە دروستی بە یەکەوە نانووسێن. بۆریی دەماری — کە سەرەتای دروستبوونی مێشک و درکەپەتکە — بە شێوەی ئاسایی تا ڕۆژی ٢٨ی گەشەی کۆرپەلە دادەخرێت. کەمیی فۆلیک ئەسید، هۆکارە جینییەکان و هەندێک کاریگەریی ژینگەیی مەترسیی دانەخرانی زیاد دەکەن.

**پۆلێنکردن**

*سپاینا بیفیدای شاراوە* — سووکترین و باوترین جۆرە. کەوانەی بڕبڕەی ئێسکی بە تەواوی بە یەکەوە نەنووساوە، بەڵام درکەپەتک و پەردەکانی مێشک بە تەواوی داپۆشراون. تا ١٠٪ی خەڵک تووش دەکات، کە زۆربەیان هەرگیز نیشانەیان لێ دەرناکەوێت. هەندێک جار کەموکوڕییەکی گەورەتر پەیوەندی بە بەستراوبوونی درکەپەتکەوە هەیە.

*مێنینگۆسیل* — پەردەکانی مێشک (پەردەکانی درکەپەتک) لە ڕێگەی کەموکوڕییە ئێسکییەکەوە دەردەپەڕن و کیسێک دروست دەکەن کە لە پشتەوە دەبینرێت. خودی درکەپەتک لە شوێنی خۆیدا دەمێنێتەوە و ڕاستەوخۆ تووش نابێت. ئاڵۆزییە دەمارییەکان باو نین، بەڵام کیسەکە دەبێت بە نەشتەرگەری چاک بکرێتەوە.

*مایەلۆمێنینگۆسیل (سپاینا بیفیدای کراوە)* — سەختترین جۆرە. هەم پەردەکانی مێشک و هەم درکەپەتک (یان ڕەگە دەمارەکان) لە ڕێگەی کەموکوڕییەکەوە دەرکەوتوون. زەدە کراوەکە لە کاتی لەدایکبووندا دەبینرێت و هەمیشە لە یەکەم ڕۆژەکانی ژیاندا بە نەشتەرگەری چاک دەکرێتەوە بۆ ڕێگریکردن لە زیانی زیاتر بەهۆی وشکبوونەوە و هەوکردنی میکرۆبی. سەرەڕای نەشتەرگەری، ئەو کەموکوڕیی دەمارییەی لە کاتی لەدایکبووندا هەیە بەردەوام دەبێت.

**حاڵەتە هاوپەیوەندەکان لە سپاینا بیفیدای کراوەدا**

*ئاو لە مێشک (هایدرۆسێفالەس)* نزیکەی ٨٠–٩٠٪ی ئەو کەسانە تووش دەکات کە سپاینا بیفیدای کراوەیان هەیە؛ نزیکەی هەموویان پێویستیان بە شەنت یان ڤێنتریکیولۆستۆمیی سێیەم بە ئێندۆسکۆپ (endoscopic third ventriculostomy) دەبێت. شەنتەکان دەکرێت تێک بچن و لەوانەیە بە درێژایی ژیان پێویستیان بە چاککردنەوە هەبێت.

*شێوەشێواوی کیاری جۆری دوو* نزیکەی لای هەموو ئەو نەخۆشانە هەیە کە سپاینا بیفیدای کراوەیان هەیە. شانەی مێشک (مێشکۆلە و قەدی مێشک) بەرەو خوارەوە بۆ ناو کەناڵی بڕبڕەی پشت دەجووڵێت. زۆرێک لە شێوەشێواوییەکانی کیاری جۆری دوو بێ نیشانەن، بەڵام نیشانەی پەرەسەندوو (بەردەوام خراپتر دەبێت) — وەستانی هەناسە، چوونی دووبارەی خواردن بۆ ناو سییەکان، قورسیی قووتدان، ئازاری مل، لاوازیی دەست و باڵەکان — ئاماژەن بۆ پێویستیی لابردنی پەستان بە نەشتەرگەری.

*بەستراوبوونی درکەپەتک* — شانەی شوێنەبرین یان فیلەم تێرمیناڵی (دەزووی کۆتایی درکەپەتک) ئەستووربوو دەتوانن جووڵەی درکەپەتک سنووردار بکەن و لە کاتی گەشەکردندا ڕایبکێشن. لەوانەیە زگماکی بێت یان دوای نەشتەرگەری دروست ببێت. ئازاری پشتی پەرەسەندوو (کە زۆربەی جار بە چەمانەوە، دانیشتنی قاچ لەسەر قاچ یان هەڵگرتنی شت خراپتر دەبێت)، لاوازیی قاچ، خراپبوونی کاری میزڵدان/ڕیخۆڵە، یان خراپتربوونی لاربوونەوەی بڕبڕەی پشت (سکۆلیۆسیس) حاڵەتی گونجاو بۆ چارەسەر بە ئازادکردنی بە نەشتەرگەری پێک دەهێنن.

*سیرینگۆمایەلیا (کیسی ئاو لە درکەپەتکدا)* — بۆشایی پڕ لە شلە لە ناو درکەپەتکدا، کە زۆربەی جار بەهۆی شێوەشێواوی کیاری یان بەستراوبوونی درکەپەتکەوەیە. بە چارەسەرکردنی هۆکاری بنەڕەتی چارەسەر دەکرێت؛ بەتاڵکردنەوەی سیرینکس بەکاردێت کاتێک بژاردە نانەشتەرگەرییەکان بەس نین.

**چاودێریی نەشتەرگەریی دەمار بۆ گەورەسالان**

گەورەسالانی تووشبوو بە سپاینا بیفیدای کراوە بەردەوام سوود لە بەدواداچوونی نەشتەرگەریی دەمار دەبینن. تێکچوونی شەنت، بەستراوبوونی پەرەسەندوو، پەرەسەندنی کیاری و فراوانبوونی سیرینکس (کیسی ئاو لە درکەپەتکدا) دەتوانن بە بێدەنگی و هێواشی دروست ببن. ئێم ئاڕ ئای (MRI) ی بنەڕەتی بۆ تەواوی کۆئەندامی دەماری ناوەندی، وێنەگرتنی پزیشکیی خولی و پێداچوونەوەی کاری دەمار بەشە ستاندارەکانی چاودێری بۆ ماوەی درێژن. پسپۆڕێک کە شارەزای ئاڵۆزییەکانی سپاینا بیفیدا بێت بە درێژایی ژیان، زۆر بەنرخە.