بادانەوەی جومگە

بادانەوەی جومگە برینداربوونی بەستەرێکە، واتە ئەو پەتە بەهێز و ڕیشاڵییەی شانەی پەیوەندکەر کە ئێسکێک بە ئێسکێکی ترەوە دەبەستێتەوە و جومگەکان جێگیر دەکات. بادانەوەی جومگە ڕوودەدات کاتێک جومگەیەک بە زۆر لە مەودای جووڵەی ئاسایی خۆی تێدەپەڕێنرێت، و بەستەرەکە زیادە دەکشێت یان دەدڕێت.

**پلەبەندیی سەختی:** - **پلەی I (سووک):** ڕیشاڵەکانی بەستەر کشاون بەڵام نەدڕاون؛ ئازار و هەستیاری بە دەستلێدانی سووک؛ جێگیریی جومگە دەپارێزرێت؛ چاکبوونەوەی تەواو لە ١–٣ هەفتەدا - **پلەی II (مامناوەند):** دڕانی بەشێکی بەستەر؛ ئازار، ئاوسان و شینبوونەوەی پێستی مامناوەند؛ هەندێک ناجێگیریی جومگە؛ چاکبوونەوە لە ٣–٨ هەفتەدا - **پلەی III (سەخت):** پچڕانی تەواوی بەستەر؛ ئازار، ئاوسان و شینبوونەوەی پێستی ڕوون؛ ناجێگیرییەکی بەرچاوی جومگە؛ لەوانەیە پێویستی بە دووبارە دروستکردنەوەی نەشتەرگەری هەبێت

**شوێنە باوەکان و چۆنیەتی ڕوودان:** - **قوڵەپێ:** باوترین شوێن، برینداربوونی وەرگەڕانی قوڵەپێ بەرەو ناوەوە زیان بە کۆمەڵەی بەستەرەکانی لای دەرەوە دەگەیەنێت (بەستەرەکانی تالۆفیبیولاری پێشەوە و کالکانیۆفیبیولار). لەوانەیە لە کاتی ڕۆیشتن لەسەر زەویی ناڕێک یان بە هەڵە کەوتنەوە لەسەر زەوی ڕووبدات - **ئەژنۆ:** بەستەرە لاتەنیشتییەکانی ناوەوە یان دەرەوە بەهۆی سووڕانەوە یان زەبری ڕاستەوخۆوە بادەدرێنەوە؛ بەستەری خاچی پێشەوە بەهۆی کەمکردنەوەی کتوپڕی خێرایی یان کەوتنەوە دوای بازدان - **مەچەک:** کەوتن لەسەر دەستی ڕاکێشراو، بەستەری سکافۆلونەیت؛ بەستەری لاتەنیشتی ئولنای مەچەک - **پەنجە گەورە:** خلیسکێنە لەسەر بەفر (پەنجە گەورەی خلیسکێنەکار)، بەستەری لاتەنیشتی ئولنای یەکەم جومگەی MCP بەهۆی لادانی بەزۆر بەرەو لای ڕادیەس

**هۆکارەکانی مەترسی:** - ڕووی خلیسک، ناڕێک یان ناجێگیر - ماندوێتیی ماسولکە: ماسولکە ماندووەکان پاراستنی جووڵەیی کەمتر بۆ جومگە دابین دەکەن - پێڵاو یان کەلوپەلی وەرزشیی خراپ - بادانەوەی جومگەی پێشوو لە هەمان جومگەدا (گرنگترین پێشبینیکەری دووبارەبوونەوەی بادانەوەی جومگە) - گەرمکردنەوە و ئامادەکاریی دەماری-ماسولکەیی ناتەواو

*تێبینی بۆ منداڵان:* کڕکڕاگەی پلەیتی گەشە لە کۆتاییەکانی ئێسکە درێژەکاندا لە بەستەرەکان لاوازترە، بۆیە ئەگەری ئەوە زیاترە منداڵان بە هەمان هێز تووشی شکان (برینداربوونی پلەیتی گەشە) ببن نەک بادانەوەی جومگەی پلەی III لە بەستەردا.

**چارەسەری کتوپڕ، RICE (پشوو، سەهۆڵ، پەستان، بەرزکردنەوە):** - **پشوو:** جومگەکە بپارێزە؛ ئەگەر لە حاڵەتی وەرگەڕانی قوڵەپێدا هەڵگرتنی کێشی لەش ئازاربەخش بوو، گۆچانی بن باڵ بەکاربهێنە - **سەهۆڵ:** ١٥–٢٠ خولەک هەر ٢–٣ کاتژمێر جارێک بۆ ٤٨–٧٢ کاتژمێری یەکەم - **پەستان:** باندێجی لاستیکی بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاوسان - **بەرزکردنەوە:** بۆ سەرووی ئاستی دڵ

دوای قۆناغی کتوپڕ (acute phase)، بەتواناکردنەوە (rehabilitation) بە چارەسەری سروشتی (فیزیۆتێراپی) جەخت لەسەر گەڕاندنەوەی مەودای جووڵە، هێز، هاوسەنگی و هەستی شوێنی جومگە دەکاتەوە، کە بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی بادانەوەی جومگە پێویستن. پێش دەستپێکردنەوەی چالاکیی تەواو، دەبێت پێوەرەکانی گەڕانەوە بۆ وەرزش پڕ بکرێنەوە.

بۆ شلبوونی درێژخایەنی بەستەر یان بادانەوەی جومگە کە بە تەواوی سارێژ نەبووە، پرۆلۆتێراپی (دەرزی دێکسترۆز) و پلازمای دەوڵەمەند بە پلێتلێت (PRP) چالاکیی فایبرۆبلاست و چاککردنەوەی کۆلاجین هان دەدەن. ناجێگیریی بەردەوامی قوڵەپێ لەوانەیە لە کۆتاییدا پێویستی بە دووبارە دروستکردنەوەی بەستەری لای دەرەوە هەبێت.