At a glance
ئەم نەخۆشییە چییە
پچڕانی خوێنگەیاندن بە بەشێک لە مێشک — بەهۆی گیرانی خوێنبەرێک (گیرانی خوێنبەر) یان تەقینی بۆریی خوێنێک (خوێنبەربوون).
نیشانەکانی فریاکەوتن
خواربوونەوەی ڕوخسار، لاوازیی باسک، قورسیی قسەکردن — دەستبەجێ پەیوەندی بە ئەمبولانسەوە بکە. کات مێشکە.
کلینیکەکە چی دەکات
بەتواناکردنەوە دوای جەڵتەی مێشک، کۆنترۆڵکردنی گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە، ڕێگریی لاوەکی و بەدواداچوون بۆ ماوەی درێژ — نەک وەرگرتنی نەخۆش لە قۆناغی کتوپڕدا.
جەڵتەی مێشک چییە
جەڵتەی مێشک ڕوو دەدات کاتێک خوێنگەیاندن بە بەشێک لە مێشک دەپچڕێت یان کەم دەبێتەوە، بۆیە خانەکانی مێشک ئیتر ئۆکسجین وەرناگرن. خانەکان خولەک بە خولەک دەمرن — هەر خولەکێک دواکەوتنی چارەسەر نزیکەی ١٫٩ ملیۆن خانەی دەمار لەدەست دەدات.
دوو جۆری سەرەکیی هەیە. زۆربەی هەرە زۆری جۆری گیرانی خوێنبەرن (خوێنبەرێک بە خوێنمەیوێک دادەخرێت). بەشێکی کەمتر جۆری خوێنبەربوونن (بۆریی خوێنێک دەتەقێت و خوێن دەچێتە ناو شانەی مێشکەوە). نیشانەکان زۆرجار لە سەرەتادا وەک یەک دەردەکەون، بەڵام ڕێگاکانی چارەسەر لە یەکەم کاتژمێرەکاندا پێچەوانەی یەکترن — هەر بۆیە پێش دانی هەر دەرمانێک دەستبەجێ لە نەخۆشخانە سکان دەکرێت.
بەنرخترین خولەک لە هەموو نەخۆشییەکەدا ئەو خولەکەیە کە پێش گەیشتنی ئەمبولانس دێت. هەموو سەردانێکی کلینیک دوای ئەوە قۆناغێکی دواترە — شایەنی ئەوەیە بە باشی ئەنجام بدرێت، بەڵام هەر قۆناغێکی دواترە.
دوو جۆری جەڵتەی مێشک
ئەم دووانە لە ڕووی کلینیکییەوە لە یەک دەچن بەڵام لە قۆناغی کتوپڕ (acute phase)دا بە شێوەیەکی زۆر جیاواز چارەسەر دەکرێن — سکانێک لە بەشی فریاکەوتندا بڕیار دەدات کامیانە.
جۆری A
جەڵتەی مێشک بەهۆی گیرانی خوێنبەر
- نزیکەی ٨٥٪ی جەڵتەکانی مێشک؛ خوێنبەر بە خوێنمەیو یان ئێمبۆلی دادەخرێت.
- چارەسەر: تواندنەوەی خوێنی مەییو و/یان دەرهێنانی خوێنی مەییو (ترۆمبێکتۆمی) لە ناو ماوەی گونجاوی چارەسەردا.
- بۆ ماوەی درێژ: چارەسەری دژەپلێتلێت، کۆنترۆڵکردنی پەستانی خوێن، کۆنترۆڵکردنی کۆلیسترۆڵ.
جۆری B
جەڵتەی خوێنبەربوونی مێشک
- نزیکەی ١٥٪ی جەڵتەکانی مێشک؛ بۆریی خوێنێک دەتەقێت و خوێن شانەی مێشک دادەگرێت.
- چارەسەر: دابەزاندنی پەستانی خوێن؛ دەرهێنانی خوێنەکە بە نەشتەرگەریی مێشک و دەمار لە حاڵەتە هەڵبژێردراوەکاندا.
- بۆ ماوەی درێژ: کۆنترۆڵکردنی توندی پەستانی خوێن، دوورکەوتنەوە لە دژەمەیینەکانی خوێن، چارەسەرکردنی هەر شێوانی بۆریی خوێنی بنەڕەتی.
ئەوەی لە کلینیکدا دەیبینین
١ لە ٤
گەورەسالانی سەروو ٢٥ ساڵ لە ماوەی ژیانیاندا تووشی جەڵتەی مێشک دەبن، لە ئاستی جیهاندا
1.9M
ئەو خانە دەمارییانەی لە هەر خولەکێکی جەڵتەی مێشک بەهۆی گیرانی خوێنبەر بەبێ چارەسەر لەدەست دەچن
٨٠%
کارکردی بەرچاو دەگەڕێنەوە بە چارەسەری خێرا + بەتواناکردنەوەی ڕێکخراو
زانیارییە سەرەکییەکان
چۆن چاکبوونەوە دوای جەڵتەی مێشک چارەسەر دەکەین
کلینیکەکە نەخۆشانی جەڵتەی مێشک دوای وەرگرتنیان لە قۆناغی کتوپڕدا دەبینێت — بۆ بەتواناکردنەوە، کۆنترۆڵکردنی گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە (سپاستیسیتی) و ڕێگریی لاوەکی. هەر پلانێک دەستێوەردانەکانی ئەم چوار گرووپەی خوارەوە تێکەڵ دەکات، بەپێی ئەو کەموکوڕییەی لای نەخۆش ماوەتەوە.
بەتواناکردنەوە
گەڕاندنەوەی کارکرد
- بەرنامەی ڕێکخراوی چارەسەری سروشتی
- چارەسەری پیشەیی بۆ ژیانی ڕۆژانە
- چارەسەری ئاخاوتن و زمان لە کاتی پێویستدا
- ڕاهێنانەوەی ڕۆیشتن
کۆنترۆڵکردنی گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە
کۆنترۆڵکردنی تۆنی ماسولکە و گرژبوونی هەمیشەیی
- ژەهری بۆتولینۆم بۆ گرژی و ڕەقبوونی ماسولکەی ناوچەیی
- دەرمانی دژەگرژبوونی دەمکی
- گەچگرتنی زنجیرەیی کاتێک گرژبوونی هەمیشەیی دروست دەبێت
- ڕایزۆتۆمیی پشتیی هەڵبژێردراو لەو حاڵەتانەی سەرسەخت بەرامبەر چارەسەرن
نیورۆمۆدیولەیشن
یارمەتیدانی چاکبوونەوەی کارکرد
- ورووژاندنی موگناتیسی بە ناو کەللەسەردا (TMS) بۆ چاکبوونەوەی جووڵە
- ورووژاندنی دەمارەکانی دەوروبەر
- چارەسەری جووڵە بە سنووردارکردنی پەلی ساغ
ڕێگریی لاوەکی
ڕێگریکردن لە ڕووداوی داهاتوو
- ڕێکخستنی باشی پەستانی خوێن
- چارەسەری دژەپلێتلێت یان چارەسەری دژەمەیینی خوێن بەپێی پێویست
- کۆنترۆڵکردنی چەوری خوێن، کۆنترۆڵکردنی شەکری خوێن
- شێوازی ژیان: وازهێنان لە جگەرەکێشان، وەرزش، کۆنترۆڵکردنی کێش
ڕووداوە کتوپڕەکە لە بەشی فریاکەوتندا چارەسەر دەکرێت. هەر کەسێک گومانی جەڵتەی مێشکی هەبێت پێویستە دەستبەجێ پەیوەندی بە ئەمبولانسەوە بکات، نەک ژوانی پزیشکی لە کلینیک بگرێت.
سەیری چارەسەرەکە بکە
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
گرێی دەماری بیستن
گرێیەکی هێواش گەشەکەر و نا شێرپەنجەیی دەماری بیستن و هاوسەنگی. چارەسەر بەپێی قەبارە و کاریگەرییەکانی، لە چاودێرییەوە تا نەشتەرگەریی ورد دەگرێتەوە.
سیاتیکا
ئازاری قاچ بە درێژایی دەماری سیاتیک، زۆربەی جار بەهۆی گیرانی ڕەگی دەمار. زۆربەی حاڵەتەکان لە چەند هەفتەیەکدا ئارام دەبنەوە؛ ئەرکی ئێمە دۆزینەوەی ئەو حاڵەتانەیە کە پێویستیان بە چارەسەری ئامانجدار هەیە.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی جەڵتەی مێشک دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.