سەندرۆمی تۆرێت

سەندرۆمی تۆرێت (تو-ڕێت) نەخۆشییەکە کە جووڵەی دووبارە یان دەنگی نەویستراو (تیکەکان) لەخۆ دەگرێت کە بە ئاسانی کۆنترۆڵ ناکرێن. بۆ نموونە، لەوانەیە بە شێوەیەکی دووبارە چاوەکانت بترووکێنیت، شانەکانت هەڵبتەکێنیت یان لەناکاو دەنگی نائاسایی یان وشەی ناشیرین بڵێیت.

تیکەکان بەزۆری لە نێوان تەمەنی ٢ و ١٥ ساڵیدا دەردەکەون، و تێکڕاکەی نزیکەی ٦ ساڵییە. ئەگەری تووشبوونی نێرینە بە سەندرۆمی تۆرێت نزیکەی سێ بۆ چوار هێندەی مێینەیە.

هەرچەندە سەندرۆمی تۆرێت چارەسەری یەکجارەکی نییە، بەڵام چارەسەر بەردەستە. زۆر کەس کە سەندرۆمی تۆرێتیان هەیە پێویستیان بە چارەسەر نییە کاتێک نیشانەکان بێزارکەر نین. تیکەکان زۆرجار دوای تەمەنی هەرزەکاری کەم دەبنەوە یان کۆنترۆڵ دەکرێن.

تیکەکان — جووڵە یان دەنگی لەناکاو، کورت و پچڕپچڕ — نیشانەی سەرەکیی سەندرۆمی تۆرێتن. دەکرێت لە سووکەوە تا سەخت بن. نیشانە سەختەکان لەوانەیە بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەرییان لەسەر پەیوەندیکردن، کارکردنی ڕۆژانە و چۆنیەتیی ژیان هەبێت.

تیکەکان بە سادە یان ئاڵۆز، و بە جووڵەیی یان دەنگی پۆلێن دەکرێن. تیکی جووڵەیی بەزۆری پێش تیکی دەنگی دەست پێ دەکات، بەڵام ئەو تیکانەی خەڵک تووشیان دەبن زۆر جۆراوجۆرن.

**تیکی جووڵەیی سادە** — چاوترووکاندن، ڕاتەکاندنی سەر، هەڵتەکاندنی شان، جووڵەی خێرای چاو، لەرزینی لووت، جووڵەی دەم.

**تیکی جووڵەیی ئاڵۆز** — دەستلێدان یان بۆنکردنی شتەکان، دووبارەکردنەوەی ئەو جووڵانەی دەیبینێت، هەنگاونان بە شێوازێکی دیاریکراو، جووڵەی ناشیرین، چەمانەوە یان بادان، بازدان.

**تیکی دەنگیی سادە** — نرکە، کۆکین، قوڕگ پاککردنەوە، وەڕین.

**تیکی دەنگیی ئاڵۆز** — دووبارەکردنەوەی وشە یان دەستەواژەکانی خۆی، دووبارەکردنەوەی وشە یان دەستەواژەکانی کەسانی دیکە، بەکارهێنانی وشەی ناشیرین، بێ ئەدەبانە یان جنێو.

سەرەڕای ئەوەش، تیکەکان دەکرێت لە جۆر، ژمارەی جار و سەختیدا جیاواز بن؛ ئەگەر نەخۆش، ژێر فشار، دڵەڕاوکێ، ماندوو یان هەڵچوو بیت خراپتر دەبن؛ لە کاتی خەودا ڕوودەدەن؛ بە تێپەڕبوونی کات دەگۆڕێن؛ و بەزۆری لە سەرەتای تەمەنی هەرزەکاریدا خراپتر دەبن و لە کاتی گواستنەوە بۆ تەمەنی گەورەیی باشتر دەبن.

هۆکاری ڕاستەقینەی سەندرۆمی تۆرێت نەزانراوە. نەخۆشییەکی ئاڵۆزە کە ئەگەری زۆرە بەهۆی تێکەڵەیەک لە هۆکاری بۆماوەیی (جینی) و ژینگەییەوە دروست بێت. ئەو ماددە کیمیاییانەی مێشک کە ئاماژە دەمارییەکان دەگوازنەوە (گوێزەرەوە دەمارییەکان)، لەوانە دۆپامین و سێرۆتۆنین، لەوانەیە ڕۆڵیان هەبێت.

هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە هەبوونی مێژووی نەخۆشی لە خێزاندا بە سەندرۆمی تۆرێت یان نەخۆشییەکانی دیکەی تیک، و نێرینەبوون — ئەگەری تووشبوونی نێرینە بەم نەخۆشییە نزیکەی سێ بۆ چوار هێندەی مێینەیە.

کەسانی تووشبوو بە سەندرۆمی تۆرێت زۆرجار ژیانێکی تەندروست و چالاک دەژین. بەڵام سەندرۆمی تۆرێت زۆرجار ئاستەنگی ڕەفتاری و کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت کە دەتوانن زیان بە وێنەی خود بگەیەنن.

ئەو نەخۆشییانەی زۆرجار لەگەڵ سەندرۆمی تۆرێتدا هەن بریتین لە تێکچوونی کەمیی سەرنج/زۆرجووڵەیی (ADHD)، نەخۆشیی وەسواسی ناچاری (OCD)، تێکچوونی بەرەی ئۆتیزم، کەمتوانایی لە فێربوون، تێکچوونەکانی خەو، خەمۆکی، تێکچوونەکانی دڵەڕاوکێ، ئازاری پەیوەست بە تیکەکان (بە تایبەتی سەرئێشە)، و کێشەکانی کۆنترۆڵکردنی تووڕەیی.