هەوکردنی پانیی درکەپەتک

درکەپەتک هەموو ئاماژەکانی نێوان مێشک و لەش دەگوازێتەوە. کاتێک بەشێکی هەو دەکات، لەگەڵ تێکشکانی توێکڵی مایلین (لەناوچوونی مایلین) و لە حاڵەتە سەختەکاندا زیانگەیشتنی ئاکسۆن، تێپەڕبوونی ئاماژەکان بەو ئاستەدا تێک دەچێت. هەموو ئەوەی لە خوارەوەی زەدەکەوەیە بە ڕادەی جیاواز تووش دەبێت.

**هۆکارەکان و پۆلێنکردن**

*TMی بێ هۆکاری دیار*: تەنانەت دوای پشکنینی تەواویش هۆکاری بنەڕەتی نادۆزرێتەوە. سەیر ئەوەیە کە ئەمە دەستنیشانکردنی نەخۆشییە بە دوورخستنەوەی هۆکارەکانی تر. هەندێک حاڵەتی بێ هۆکاری دیار دواتر کاتێک هۆکارێک دەردەکەوێت دووبارە پۆلێن دەکرێنەوە.

*ڕەقبوونی فرەیی (MS)*: TM لە MSدا بە زۆری زەدەیەکی کورت (کەمتر لە ٢ بڕبڕە)، نایەکسان و بەشەکی لە درکەپەتکدا دروست دەکات. ئێم ئاڕ ئای (MRI) بۆ مێشک زەدەکانی ماددەی سپی دەوروبەری بۆشاییەکانی مێشک نیشان دەدات. لەوانەیە شلەی مێشک و درکەپەتک باندی ئۆلیگۆکلۆناڵ نیشان بدات. TM وەک یەکەم هێرشی MS (سەندرۆمی کلینیکیی تاک) پێویستی بە چارەسەری گۆڕەری ڕەوتی نەخۆشی هەیە بۆ ڕێگریکردن لە هەڵگەڕانەوەی نەخۆشیی زیاتر.

*نەخۆشیی نیوورۆمایەلایتیس ئۆپتیکا (NMOSD)*: TM لە NMOSDدا بە زۆری بە درێژیدا فراوانە (≥ ٣ بڕبڕە)، سەختە، و ناوەندەکەی لە ماددەی خۆڵەمێشیدایە. NMO-IgGی خوێن (دژەتەنی aquaporin-4) لە نزیکەی ٧٠%ی نەخۆشانی NMOSDدا پۆزەتیڤە؛ MOG-IgG لە نەخۆشیی دژەتەنی MOGدا پۆزەتیڤە. NMOSD پێویستی بە دامرکاندنەوەی کۆئەندامی بەرگری هەیە بۆ ماوەی درێژ (ڕیتوکسیماب، ئیکولیزوماب، ئینێبیلیزوماب یان ئەزاسیۆپرین) بۆ ڕێگریکردن لە هێرشە دووبارەکان.

*TMی دوای هەوکردنی میکرۆبی*: کاردانەوەیەکی بەرگرییە بەرامبەر هەوکردنێکی ڤایرۆسی یان هەوکردنی بەکتریایی پێشوو، کە چەند ڕۆژێک تا چەند هەفتەیەک دوای نەخۆشییەکە ڕوودەدات. ڤایرۆسەکان (هێرپیس، سایتۆمیگالۆڤایرۆس، EBV، ئێنتەرۆڤایرۆس، ئەنفلۆنزا، کۆڤید-١٩) و بەکتریاکان (نەخۆشی لایم، سیفلیس، سیل) تێوەگلاون.

*نەخۆشی خۆبەرگریی سیستەمی*: SLE، سەندرۆمی شۆگرێن (Sjogren's syndrome)، سارکۆیدۆسیس (sarcoidosis) و نەخۆشی شانەی پەیوەندکەری تێکەڵ دەتوانن وەک بەشێک لە گرتنەوەی کۆئەندامی دەماری ناوەندی ببنە هۆی TM.

**چاکبوونەوە و پێشبینیی ئەنجامی نەخۆشی**

چاکبوونەوە لە TM لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا دوای قۆناغی کتوپڕ (acute phase) دەست پێدەکات. زۆربەی باشتربوون لە ماوەی ٣–٦ مانگدا ڕوودەدات؛ چاکبوونەوەی هێواشی زیاتر دەکرێت لە ماوەی ١–٢ ساڵدا ڕووبدات. نیشانەکانی پێشبینیی ئەنجامی نەخۆشیی خراپ: زەدەی تەواوی درکەپەتک، پەرەسەندنی خێرا بەرەو ئیفلیجی، نەبوونی ئازار لە دەستپێکی نیشانەکاندا، NMOSD وەک هۆکار، نەبوونی وەڵامدانەوەی زوو بۆ ستیرۆید.

**چارەسەری درێژخایەن**

دەرئەنجامە درێژخایەنەکان، وەک گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە (سپاستیسیتی)، ئازاری دەماری، تێکچوونی کاری میزڵدان و ڕیخۆڵە، ماندوێتی و خەمۆکی، پێویستیان بە ڕێگایەکی فرەپسپۆڕی هەیە. گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە وەڵامی چارەسەری سروشتی (فیزیۆتێراپی)، باکلۆفین و Botox® دەداتەوە. ئازاری دەماری بە دەرمانە دژەفێیەکان (پرێگابالین، گاباپێنتین) یان دژەخەمۆکییەکان (دیولۆکسێتین) چارەسەر دەکرێت. تێکچوونی کاری میزڵدان پێویستی بە پشکنینی پزیشکی میزەڕۆ هەیە؛ لەوانەیە قەستەرەکردنی ماوەیی لەلایەن خودی نەخۆشەوە پێویست بێت. نیورۆمۆدیولەیشن (rTMS، tDCS، SCS، پەمپی باکلۆفین لە ناو پەردەی درکەپەتک) ڕۆڵی هەیە لە گرژی و ڕەقبوونی ماسولکەی سەرسەخت بەرامبەر چارەسەر و ئازاری درێژخایەندا.