Ortopedik Rehabilitasyon

Tıbbi ve cerrahi ortopedik tedavi gerektiren hastalara uygulanan fizik tedavi (fizyoterapi) uygulamalarına ortopedik rehabilitasyon denir.

Ortopedik ameliyatlar, alçı uygulamaları, atel uygulamaları ve protez uygulamalarından sonra hastaların eklemlerinde genellikle sertlik ve rijidite (kas sertliği) oluşur. Alçı veya atel tedavisinden sonra hasta o eklemi eskisi kadar yumuşak ve rahat kullanamaz. Bunun nedeni, eklem nedeniyle kaslarda yaşanan hareketsizliktir. Eklemde şişlik, hareket kısıtlılığı ve harekette ağrı gibi şikayetlere ek olarak kaslarda belirgin bir güçsüzlük görülür. İşte bu noktada ortopedik rehabilitasyon devreye girer.

Ortopedik rehabilitasyon alanında uzmanlaşmış, fizik tedavi ve rehabilitasyona bağlı bir alt birimdir ve çok yoğun bir hastalık grubuyla ilgilenir. Ortopedik rehabilitasyona uygun olan hasta bir fizik tedavi uzmanı tarafından değerlendirildikten sonra hastaya özel bir rehabilitasyon programı hazırlanır ve bu süreçte hasta ile fizyoterapist birebir çalışmaya başlar. Tedavinin süresi ve yapılacak seans sayısı hastanın sorunlarına göre değişir.

Ortopedik rehabilitasyon, kas-iskelet sisteminin konservatif veya cerrahi tedavi gerektiren tüm ortopedik durumlarında uygulanır. Ortopedik müdahaleden (ameliyat, alçı, atel, protez vb.) önce ve sonra hasta değerlendirilmeli, kısa, orta ve uzun vadeli bir fizik tedavi planı hazırlanmalıdır. Hastanın geleceğine yönelik planlar ortopedi ve fizik tedavi uzmanları ile yardımcı personelle görüşülmeli ve en başta bir ortopedik rehabilitasyon protokolü oluşturulmalıdır.

Görev yalnızca hastayı en yüksek fonksiyonel iyilik haline getirmek ve rehabilite etmek değil, aynı zamanda hastanın mevcut durumunu ve yapılan ameliyatı korumaktır.

Ortopedik rehabilitasyon şu durumlarda uygulanır: - Kırık / çıkık sonrası eklem sertliği ve dolaşım bozuklukları - Menisküs, bağ yaralanmaları ve diğer spor yaralanması ameliyatlarından önce ve sonra - Skolyoz ve omurga eğriliği - Düz taban, ayak sorunları ve spor yaralanmaları sonrası - Protez gibi ortopedik ameliyatlardan önce ve sonra

Ortopedik rehabilitasyonun amacı, hastanın iskelet yapısındaki kusurlar nedeniyle kaybedilen vücut işlevlerini geri kazandırmak veya geliştirmektir. Amaç, hastayı işine ve mesleğine geri döndürmek ve tedavi sonucunda başkasına ihtiyaç duymadan yaşamasını sağlamaktır.

Ortopedik rehabilitasyon için tedavi edilecek hasta, ortopedi uzmanının görüşü alınarak fizik tedavi (fizyoterapi) ve rehabilitasyon uzmanı ile fizyoterapist tarafından değerlendirildikten sonra özel bir rehabilitasyon programına hazırlanır. Rehabilitasyon süreci, hastanın potansiyeline, tedaviye katkısına ve uyumuna göre fizyoterapistlerle birebir çalışma sonucunda belirlenir.

Ortopedik rehabilitasyon en sık şu durumlarda uygulanır: - **Amputasyon rehabilitasyonu** — Kolun veya bacağın bir kısmının ya da tamamının, ya da her ikisinin kemikle birlikte cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Birçok nedenle uygulanabilen amputasyonların %85'i bacaklardadır. Hastalar amputasyon sonrası stabil hale geldikten sonra ortopedik rehabilitasyon yaklaşımı başlatılmalı ve güdük rehabilitasyonuna geçilmelidir. Kaybedilen bölge için protez ve ortez uygulanır. Rehabilitasyon, protezlerin yerine ve durumuna bağlı olarak devam eder.

- **Endoprotez ameliyatları** — Eklem protezleri çoğunlukla diz, kalça ve omuz gibi büyük eklemlere uygulanır. Ameliyattan önce mevcut sorunlara ameliyat sonrası yeni sorunlar eklenmemesi için çaba gösterilir. Hasta stabil hale gelir gelmez ortopedik rehabilitasyona başlanmalıdır.

- **Kırık rehabilitasyonu** — Kapalı veya ameliyat edilmiş kırıkların durumuna bağlı olarak, iyileşme süresi boyunca ödemi ve ağrıyı azaltan, kan akışını artıran fizik tedavi uygulamaları yapılır. Alçı çıkarıldıktan sonra veya cerrahi işlemin ardından baston ya da koltuk değneği kullanımı ve yürüme dengesi eğitimi verilmelidir. Ortopedik rehabilitasyona aynı anda başlanmalıdır.

- **Skolyoz rehabilitasyonu** — Ameliyat öncesi ve sonrası dönemde fizik tedavi ve rehabilitasyon büyük önem taşır.

- **Dizde çapraz bağ yaralanmaları** - **Dizde menisküs hasarı ve yırtıkları** - **Omuz ve dirseklerde travmaya bağlı kas ve tendon (kiriş) yaralanmaları**

Bunların hepsi ortopedik rehabilitasyon programı kapsamındadır. Ortopedik rehabilitasyon bir ekip çalışmasıdır. Ekipte ortopedi uzmanları, FTR uzmanları, fizyoterapistler, hemşireler, psikologlar, ergoterapistler, ortez ve protez uzmanları gibi farklı disiplinlerden personel yer almalıdır.