Yatak yarası

Yatak yarası (bilimsel adıyla bası yarası), vücudun belirli bir bölgesine dinlenmeksizin sürekli sürtünme veya kalıcı baskı uygulanması sonucu ortaya çıkar; örneğin felçli hastaların uzun süre yatması gibi durumlarda görülür.

Yatak yarasının nedenleri

Uzmanlara göre yatak yarası, vücudun belirli bir bölgesine kan akışı 2-3 saat boyunca kesildiğinde ortaya çıkar. Bunun nedenleri şunlardır:

Bunun nedenleri şunlardır:

1. Vücudun belirli bir bölgesine sürekli baskı uygulanması.
2. Yatakta sürekli yer değiştirmekten ve yatakta kalmaktan kaynaklanan sürekli sürtünme; örneğin hassas deri (cilt) yapısına veya zayıf kan dolaşımına sahip kişilerde.

Yatak yarasının evreleri

Yatak yarası genellikle aşağıda ayrıntılı olarak belirtilen 4 evrede gelişir:

Evre 1: Etkilenen bölgedeki deri kırmızı görünür, dokunulduğunda sıcaktır ve kaşıntı olabilir.

Evre 2: Basit veya açık ülser ve su toplamaları görülebilir; bunların çevresinde derinin normal renginden farklı renkte bir alan bulunur.

Evre 3: Derinin alt katmanlarını etkilemeye başlayan hasar nedeniyle krater benzeri bir yara ortaya çıkar.

Evre 4: Deri dokusunda iltihap (inflamasyon) ile birlikte belirgin hasar oluşur. Kemik veya kaslar görünür hale gelebilir.

Yatak yarasının tedavisi

Yatak yarasını tedavi etmek imkânsız değildir ama kolay da değildir. Açık yaralar çabuk iyileşmez ve iyileştiklerinde iyileşme süreci düzenli seyretmeyebilir.

İyileşmesi birkaç hafta sürebilir; ancak daha ileri düzeydeki yaralar cerrahi müdahale gerektirebilir. Yatak yarasını tedavi etmek için atılacak adımlar şunlardır:

Yastık gibi araçlarla vücudun belirli bölümlerini kaldırarak etkilenen bölgedeki baskıyı azaltmak (dekompresyon).

Yarayı temizlemek: küçük yaralar su ve tıbbi hafif sabunla temizlenebilir. Açık kalan yaralar ise her pansuman değişiminde serum fizyolojikle temizlenmelidir.

Yara bölgesindeki ölü dokuyu uzaklaştırmak: yara, ölü veya iltihaplı doku içeriyorsa tam olarak iyileşemez.

Pansuman kullanmak: açık yaraları tamamen iyileşene kadar her türlü enfeksiyondan korumak için pansuman gerekebilir.

Antibiyotikler almak veya antibiyotikler içeren topikal merhem kullanmak.

İleri vakalarda tıbbi müdahale aşağıdakilerden birini içerebilir:

Nemi enfeksiyon bölgesinden çekmek, iltihaplanma olasılığını azaltmak ve iyileşmeyi hızlandırmak için yara bölgesine bir pompa bağlayarak ters basınç uygulamak.

Açık yarayı iyice temizledikten sonra kapatmak için hastanın kendi sağlıklı deri parçasını kullanarak yapılan cerrahi.

Yatak yarasını tedavi etmek imkânsız olmasa da, gerekli tedavinin geciktirilmesi kişide ölümcül olabilecek ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Yatak yarası kimlerde görülür?

Yatak yarası genellikle serbestçe hareket edemeyen veya hiç hareket edemeyen kişileri etkiler; örneğin felçli hastalarda olduğu gibi.

Ayrıca tekerlekli sandalyeye bağımlı kişilerde de bası ülseri gelişme olasılığı daha yüksektir.

Genel olarak aşağıdaki faktörler yatak yarası gelişme olasılığını artırır:

Yaş.

Vücudun farklı bölgelerini hissetme yeteneğinde azalma.

Diyabet (şeker hastalığı), atardamar hastalığı veya sigara nedeniyle zayıf kan dolaşımı.

Kötü beslenme, özellikle protein, C vitamini ve çinko bakımından yetersiz beslenme.

Yaralı kişinin zihinsel ya da ruhsal sağlığında bozukluk olması; bu durum uygun bakımı erken aramasını güçleştirir.

Yatak yarasının tedavisi

Yatak yarasını tedavi etmek imkânsız değildir ama kolay da değildir. Açık yaralar çabuk iyileşmez ve iyileştiklerinde iyileşme süreci düzenli seyretmeyebilir.

İyileşmesi birkaç hafta sürebilir; ancak daha ileri düzeydeki yaralar cerrahi müdahale gerektirebilir. Yatak yarasını tedavi etmek için atılacak adımlar şunlardır:

Yastık gibi araçlarla vücudun belirli bölümlerini kaldırarak etkilenen bölgedeki baskıyı azaltmak (dekompresyon).

Yarayı temizlemek: küçük yaralar su ve tıbbi hafif sabunla temizlenebilir. Açık kalan yaralar ise her pansuman değişiminde serum fizyolojikle temizlenmelidir.

Yara bölgesindeki ölü dokuyu uzaklaştırmak: yara, ölü veya iltihaplı doku içeriyorsa tam olarak iyileşemez.

Pansuman kullanmak: açık yaraları tamamen iyileşene kadar her türlü enfeksiyondan korumak için pansuman gerekebilir.

Antibiyotikler almak veya antibiyotikler içeren topikal merhem kullanmak.

İleri vakalarda tıbbi müdahale aşağıdakilerden birini içerebilir:

Nemi enfeksiyon bölgesinden çekmek, iltihaplanma olasılığını azaltmak ve iyileşmeyi hızlandırmak için yara bölgesine bir pompa bağlayarak ters basınç uygulamak.

Açık yarayı iyice temizledikten sonra kapatmak için hastanın kendi sağlıklı deri parçasını kullanarak yapılan cerrahi.

Olası komplikasyonlar

Uygun ve zamanında tedavi edilmezse yatak yarası şu gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

Selülit (deri ve deri altı enfeksiyonu); daha sonra sepsise ve hastanın vücudunun her yerinde enfeksiyona neden olabilir.

Kemik ve eklem enfeksiyonları.

Sepsis enfeksiyonu.

Önleme yöntemleri

Yatak yarasını önlemek için gerekli tüm önlemler alınsa bile tamamen önlemek zor olabilir, ancak imkânsız değildir. İşte en önemli basit önleyici adımlar:

Tekerlekli sandalyedeki hastanın en az 15 dakikada bir, yataktaki hastanın ise en az iki saatte bir yer değiştirmesini sağlamak.

Deriyi her gün dikkatle kontrol etmek.

Deriyi sağlıklı ve kuru tutmak.

İyi beslenme.

Sigarayı bırakmak.

Hastanın durumuna uygun basit egzersizler.