Kafaya ateşli silah yaralanmaları

Kafaya ateşli silah yaralanmaları, sivil ortamlarda ölüm oranı %90'ı aşan penetran travmatik beyin hasarlarıdır — mağdurların çoğu tıbbi bakıma ulaşamadan ölür. Hastaneye ulaşabilenlerde yönetim; hızlı değerlendirmeyi, agresif resüsitasyonu (canlandırma) ve beyin ve sinir cerrahisi girişimi konusunda kişiye özel karar vermeyi gerektirir.

**Patofizyoloji**

Kafatasına giren bir mermi birkaç mekanizmayla hasar oluşturur: - Mermi yolu boyunca *doğrudan doku tahribatı* - *Kavitasyon* — merminin enerji aktarımıyla oluşan, mermi çapının birçok katı büyüklüğündeki geçici boşluk; çevredeki beyin dokusunda yaygın tahribata yol açar - *Kanama* — intraserebral hematom, intraventriküler kanama veya subaraknoid kanama - *Beyin ödemi* — yaralanmaya yanıt olarak gelişen, saatler ile günler içinde kafa içi basıncı yükselten yaygın şişlik - *Enfeksiyon* — geride kalan kemik parçaları ve yabancı materyal apse oluşumu için bir odak oluşturur

**Acil durum değerlendirmesi ve karar verme**

Başvuru anında cerrahi kararı üç etken yönlendirir: 1. *Bilinç düzeyi* — Glasgow Koma Skalası (GKS) ile değerlendirilir. GKS 3–5 olan ve tedavi edilebilir hematom kanıtı bulunmayan hastaların prognozu (hastalığın seyri) son derece kötüdür; agresif cerrahi girişimin yararı nadirdir 2. *Beyin sapı nörolojik işlevi* — pupiller, göz hareketleri ve motor yanıtlar. Beyin sapı işlevinin olmaması geri dönüşsüz hasara işaret eder 3. *BT (bilgisayarlı tomografi) bulguları* — hematomun yeri ve yaygınlığı, merminin beyin içindeki yörüngesi, ventrikül tutulumu ve orta hat kayması derecesi

**Mermi yörüngesi ve prognoz**

Beyin sapından, birden fazla beyin lobundan veya ventrikül sisteminden geçen yörüngeler hemen hemen her zaman ölümcüldür. Bilinci korunmuş hastalarda teğet veya frontal lob yörüngeleri belirgin şekilde daha iyi bir prognoz (hastalığın seyri) taşır. Başlangıçta hayatta kalanların çoğunda yaralanmayı izleyen günlerde kontrol altına alınamayan kafa içi hipertansiyon (yüksek tansiyon) gelişir.

**Cerrahi yönetim**

- *Kraniyotomi ve debridman:* ulaşılabilir kemik parçalarının, canlılığını yitirmiş beyin dokusunun ve mümkünse merminin çıkarılması; belirgin kitle etkisi yapan hematomun boşaltılması - *Dekompresif kraniektomi:* tedaviye dirençli kafa içi hipertansiyonu olan seçilmiş hastalarda şişmiş beyin dokusunun ölümcül herniasyon olmadan genişleyebilmesi için geniş bir kemik flebinin çıkarılması - *Kafa içi basınç monitörizasyonu (KİB):* intraparankimal veya intraventriküler basınç monitörleri yoğun bakım yönetimine yol gösterir

**Rehabilitasyon**

Kafaya ateşli silah yaralanmalarından kurtulanların motor kayıpları, afaziyi, bilişsel bozukluğu, davranışsal değişiklikleri ve epilepsiyi (sara) (önemli bir bölümünde gelişir) ele alan uzun süreli, özel nörorehabilitasyona ihtiyacı vardır. rTMS dahil nöromodülasyon tedavileri ve fizik tedavi (fizyoterapi), Alimran Tıp Merkezi'ndeki akut sonrası rehabilitasyon programının bir parçasını oluşturur.