Epilepsi ve nöbetler

Epilepsi (sara), tekrarlayan ve tetiklenmemiş nöbetlere yatkınlıkla karakterize bir nörolojik hastalıktır. Nöbet, beyindeki anormal, aşırı veya senkron nöronal aktivitenin yol açtığı geçici belirtiler ve bulgular atağıdır. Epilepsi, 24 saatten daha uzun aralıklarla ortaya çıkan iki veya daha fazla tetiklenmemiş nöbetle ya da tekrarlama riski yüksek tek bir tetiklenmemiş nöbetle tanımlanır.

Nüfusun yaklaşık %1-3'ü epilepsi hastasıdır. İnsanların yaklaşık %10'u yaşamları boyunca en az bir kez nöbetler geçirir; ancak tek seferlik tetiklenmiş nöbetler (ateş, ilaçlar veya metabolik bozukluk nedeniyle) epilepsi anlamına gelmez.

**Nedenler:** - Yapısal: kafa travması, inme (felç), beyin tümörü, damar malformasyonu, kortikal displazi - Metabolik: elektrolit anormallikleri, glukoz bozuklukları, toksik maruziyetler - Enfeksiyöz: ensefalit (beyin iltihabı), menenjit, beyin apsesi - Genetik: bazı epilepsi sendromlarının genetik nedenleri tanımlanmıştır (ör. Dravet sendromu) - Birçok olguda (özellikle primer jeneralize epilepsilerde) belirli bir neden bulunamaz

**Nöbet türleri** — başlıca sınıflandırma nöbetleri başlangıçlarına göre ayırır:

*Jeneralize başlangıçlı nöbetler* (her iki beyin yarıküresi aynı anda tutulur): - **Absans — Petit mal (absans nöbeti):** farkındalıkta kısa süreli kopma, dalıp gitme, göz kapağında titreme; nöbet sonrası konfüzyon yoktur; günde yüzlerce kez görülebilir - **Tonik-klonik (grand mal):** bilinç kaybı, iki taraflı sertleşme (tonik faz), ardından ritmik sıçramalar (klonik faz); nöbet sonrası konfüzyon ve yorgunluk - **Tonik:** klonik faz olmaksızın iki taraflı sertleşme - **Miyoklonik:** uzuvlarda veya tüm vücutta kısa, şimşek gibi sıçramalar; bilinç kaybı olmaz - **Atonik (düşme atakları):** ani kas tonusu kaybıyla çökme

*Fokal başlangıçlı nöbetler* (beynin tek bir bölgesinden kaynaklanır): - **Basit fokal (farkında):** bilinç kaybı yoktur; ilgili beyin bölgesine göre motor, duyusal, otonomik veya psişik belirtiler - **Kompleks fokal (farkındalık bozulmuş):** tipik olarak aura (korku, koku, déjà vu) ile başlar, ardından bilinç değişikliği ve otomatizmler (çiğneme veya ellerle eşyayı yoklama gibi tekrarlayan hareketler) gelir - Fokal nöbetler ikincil olarak jeneralize olabilir

**Tanı**, ayrıntılı bir tıbbi öyküye, Elektroensefalografi (EEG) ve beyin görüntülemeye (MR (manyetik rezonans)) dayanır. EEG ile klinik davranışın aynı anda kaydedildiği video-EEG monitörizasyonu, nöbetlerin türünü belirlemede ve ilaca dirençli olgularda cerrahi hedefi saptamada altın standarttır. Fonksiyonel MR ve PET taraması ek lokalizasyon bilgisi sağlar.

**Tedavi:** - *İlk basamak tedavi:* Antiepileptik ilaçlar (sara ilaçları) (karbamazepin, valproat, levetirasetam, lamotrijin ve diğerleri) hastaların yaklaşık %70'inde nöbetler kontrol altına alınır - *İlaca dirençli epilepsi:* Uygun seçilmiş iki antiepileptik ilaç başarısız olduğunda cerrahi değerlendirme endikedir. Seçenekler arasında fokal rezeksiyon (uygun temporal lob epilepsisinde küratif), vagus sinir stimülasyonu, korpus kallozotomi, derin beyin stimülasyonu ve ketojenik diyet yer alır - *Nöromodülasyon:* rTMS, fokal epilepsisi olan seçilmiş hastalarda nöbetlerin sıklığını azaltmada gelişmekte olan bir kanıt temeline sahiptir