At a glance
Nedir?
Temporal arterit olarak da bilinen dev hücreli arterit (DHA), orta ve büyük atardamarların duvarlarında granülomatöz iltihapla karakterize sistemik bir vaskülittir; ağırlıklı olarak yüzeysel temporal, oftalmik, posterior silyer arterleri ile karotis ve aortun dallarını tutar. Hemen hemen yalnızca 50 yaş üzeri erişkinleri etkiler (en sık 70-80 yaş). İltihaplı damar duvarları kalınlaşır ve tıkanarak doku iskemisine yol açabilir. En korkulan komplikasyon, anterior iskemik optik nöropatiye bağlı kalıcı görme kaybıdır.
Belirtiler
Yeni başlayan, şiddetli temporal baş ağrısı; genellikle tek taraflı veya iki taraflıdır, süreklidir ve çoğunlukla delici veya zonklayıcı ağrı olarak tarif edilir. Saçlı deride hassasiyet (saç taramak acı verir; muayenede temporal arter nodüler ve nabızsız hissedilebilir). Çene kladikasyonu: çiğnerken ortaya çıkan, dinlenmekle geçen ağrı ve yorgunluk; oldukça özgül bir belirtidir. Görme bozuklukları: amarozis fugaks (tek gözde geçici görme kaybı), diplopi veya bir ya da iki gözde ani kalıcı görme kaybı. Sistemik belirtiler: ateş, halsizlik, yorgunluk ve istemsiz kilo kaybı. Boyun ve omuz kuşağında sertlik, birlikte polimiyalji romatika bulunduğunu düşündürür. Yüksek sedimantasyon (çoğunlukla > 100 mm/saat) ve CRP karakteristiktir.
Yaklaşım
Görme belirtileri varsa DHA bir tıbbi acil durumdur. Yüksek doz prednizolon (günde 40-60 mg; görme kaybı zaten gelişmişse 3 gün boyunca günde 1 g IV metilprednizolon) biyopsi sonuçları çıkmadan hemen başlatılır. Temporal arter biyopsisi (altın standart) tanıyı doğrular ancak tedaviyi geciktirmemelidir. Tosilizumab (IL-6 inhibitörü) artık steroid tasarrufu sağlayan bir ajan olarak onaylanmıştır; nüks oranlarını ve toplam steroid yükünü azaltır. Steroidler, belirtilere ve iltihap belirteçlerine göre 1-2 yıl içinde azaltılarak kesilir. Aortun yıllık görüntülemesi, geç dönemde aort anevrizması gelişimini tarar.
Temporal arterit nedir?
Dev hücreli arterit, 50 yaş üzeri erişkinlerde sistemik vaskülitin en sık görülen formudur. “Temporal arterit” adı, yüzeysel temporal arter (şakak atardamarı) damarlarına olan eğilimini yansıtır; ancak DHA, aort ve ana dalları dahil vücuttaki orta ve büyük atardamarları etkileyen sistemik bir hastalıktır.
**Patofizyoloji**
Aktive CD4+ T hücreleri ve makrofajlar, adventisya-media birleşim yerinde arter duvarına sızarak çok çekirdekli dev hücreler içeren granülomlar oluşturur. İntimal hiperplazi arter lümenini daraltır ve tıkayabilir. Etkilenen damarlarda kan akışı azalır; oftalmik ve posterior silyer arterlerde bu durum görme siniri (optik sinir) başında iskemiye (anterior iskemik optik nöropati) yol açarak ani, ağrısız, kalıcı görme kaybına neden olabilir.
**Polimiyalji romatika (PMR) ile ilişkisi**
Polimiyalji romatika, yani 50 yaş üzeri hastalarda omuz ve kalça kuşaklarında iki taraflı künt ağrı ve sabah tutukluğu, DHA hastalarının yaklaşık %50'sinde bulunur. Tersine, PMR hastalarının yaklaşık %15-20'sinde DHA vardır. Bu iki durum aynı temel iltihap (inflamasyon) sürecini paylaşır. PMR düşük doz prednizolona (günde 15-20 mg) yanıt verir; bu doz DHA'yı tedavi etmek için yetersizdir, DHA her zaman daha yüksek dozlar gerektirir.
**Tanı**
ACR sınıflandırma ölçütleri; yaş ≥ 50, yeni başlayan baş ağrısı, muayenede anormal temporal arter, yüksek sedimantasyon (ESR) ve biyopsi bulgularını içerir. Temporal arter ultrasonu (ödemli damar duvarlarından kaynaklanan “halo işareti” gösterir), özellikle iki taraflı olduğunda ve yüksek duyarlılıkla, biyopsiye invaziv olmayan bir alternatif olarak giderek daha fazla kullanılmaktadır. Temporal arter biyopsisi altın standart olmaya devam eder; ancak klinik bulgular güçlüyse negatif bir biyopsi DHA'yı dışlamaz.
**Tedavi ve izlem**
*Kortikosteroidler* tedavinin temelidir; DHA'dan şüphelenildiğinde hemen başlanır. Dozlar 1-2 yıl içinde kademeli olarak azaltılır, ancak nüks sık görülür; belirtilerin, sedimantasyonun ve CRP'nin (C-reaktif protein) izlenmesi dozun azaltılmasına yol gösterir. Uzun süreli kortikosteroid kullanımının yan etkileri (kemik erimesi (osteoporoz), diyabet (şeker hastalığı), hipertansiyon (yüksek tansiyon), katarakt) profilaksi ve izlem gerektirir.
*Tosilizumab* (deri altı, haftalık veya iki haftada bir) yardımcı tedavi olarak onaylanmıştır; steroidin daha hızlı azaltılmasına olanak tanır ve nüks oranını belirgin biçimde düşürür.
*Aort takibi*: DHA, ilk tanıdan yıllar sonra ortaya çıkabilen, yaşam boyu aort anevrizması (özellikle torasik aort anevrizması) riski taşır. Yıllık göğüs görüntülemesi ile periyodik BT (bilgisayarlı tomografi) / ultrason takibi önerilir.
Alimran Tıp Merkezi'nde tedavi seçenekleri
Enjeksiyon tedavileri
- Botox® enjeksiyonu
- Proloterapi
- Ozon enjeksiyonu
- Tetik nokta enjeksiyonları
- Epidural steroid enjeksiyonları
İleri tedaviler
Fizik tedavi ve rehabilitasyon
- Elektriksel stimülasyon
- Kısa ve uzun dalga tedavisi
- Lazer tedavisi
- Ultrason tedavisi
- Omuz ve kalça kuşağı rehabilitasyonu
- SpineMED® sistemi
- Sigma
Muayene randevusu alın
Sekreter ilk randevuları klinik saatleri içinde planlar; lütfen aramayı yaparken önceki görüntüleme tetkiklerinizi, ameliyat notlarınızı ve güncel ilaç listenizi hazır bulundurun.
Bu sayfa Temporal arterit hakkında genel bilgi sağlar ve bireysel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Belirtileriniz şiddetliyse veya kötüleşiyorsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurun.