At a glance
Nedir
Geçici iskemik atak (GİA), beyin dokusuna veya retinaya giden kan akışının azalmasına bağlı, 24 saat içinde (genellikle dakikalar içinde) tamamen düzelen ve difüzyon ağırlıklı MR'da kalıcı bir enfarkt bırakmayan, geçici bir fokal nörolojik kayıp atağıdır. Mekanizma iskemik inmeyle aynıdır: aterosklerotik plaklardan (karotis, vertebral veya intrakraniyal arterler) kaynaklanan arteriyel tromboembolizm ya da kardiyak emboli (atriyal fibrilasyon en önemli kaynaktır). GİA bir uyarıdır; tedavi edilmezse ilk 48 saat içinde tam bir inme geçirme riski kısa vadeli olarak %10-15'tir. ABCD2 skoru erken inme riskini sınıflandırır.
Belirtiler
Aşağıdakilerden herhangi birinin ani başlangıçlı ortaya çıkması: yüzde, kolda veya bacakta tek taraflı güçsüzlük, uyuşma veya felç; peltek ya da karışık konuşma veya başkalarını anlamakta güçlük (disfazi); geçici tek göz görme kaybı (amarozis fugaks; retina iskemisine bağlı, tek gözün önüne perde inmesi gibi); diplopi; baş dönmesi veya denge kaybı. Atakların süresi genellikle 2-15 dakikadır. Birden fazla GİA görülebilir ve aynı veya farklı bölgeyi tutabilir. GİA'ya ancak geriye dönük olarak tanı konabilir; atak sırasında gelişmekte olan bir inmeden ayırt edilemez ve öyle tedavi edilmelidir.
Yaklaşım
GİA, aynı gün içinde uzman değerlendirmesi (beyin görüntüleme, EKG, karotis ultrasonu, lipidler, glukoz ve tam kan sayımını içeren kan testi) gerektiren bir tıbbi acil durumdur. Hemen başlanan ikili antiplatelet tedavi (21 gün aspirin + klopidogrel, ardından tek antiplatelet) erken inme riskini belirgin biçimde azaltır. AF'ye bağlı GİA'da antikoagülasyon. Statin tedavisi. Belirgin ipsilateral karotis darlığında (> %50-70) 2 hafta içinde karotis endarterektomisi veya stent uygulaması. Kan basıncı ve diyabetin optimize edilmesi. Yaşam tarzı değişikliği (sigarayı bırakma, egzersiz, diyet). Uzun vadeli antiplatelet veya antikoagülan tedaviyle ikincil korunma süresiz olarak sürdürülür.
Geçici iskemik atak nedir
GİA (geçici iskemik atak), beyin veya retina iskemisi şeklinde geçici bir atak olarak ortaya çıkar; kan akışı, etkilenen sinir dokusunun metabolik ihtiyaçlarını karşılamak için geçici olarak yetersizdir. Doku tehdit altındadır ancak enfarkt olmaz (ölmez). Akış yeniden sağlandığında kayıp düzelir. Tıkanıklık enfarkta yol açacak kadar uzun sürerse, buna inme (felç) denir.
**GİA neden acil tedavi gerektirir**
GİA sonrası erken inme riski ilk 48 saatte en yüksektir. Tedavi edilmezse hastaların yaklaşık %10-15'i 2 gün içinde inme geçirir. Hemen yapılan değerlendirme ve ikincil korunma ile bu risk %80 azaltılabilir. GİA bu nedenle, sakatlığa yol açan inmenin önlenebilir en önemli nedenlerinden biridir.
**Nedenler**
*Büyük arter ateroskleroz (damar sertliği)* — en sık neden. Karotis arterlerde (şah damarı), vertebral arterlerde veya intrakraniyal damarlarda bulunan kolesterol yüklü plakların yırtılması sonucu, alt kısımdaki arterleri geçici olarak tıkayan emboliler oluşur. Belirgin karotis darlığı (> %50-70) cerrahi olarak düzeltilebilir ve inme riskini önemli ölçüde azaltır.
*Kardiyoembolik* — kalpte oluşan pıhtılar beyin damarlarına gider. Atriyal fibrilasyon (AF) en önemli kaynaktır; diğerleri arasında protez kalp kapakları, yakın zamanda geçirilmiş miyokard enfarktüsü, dilate kardiyomiyopati ve patent foramen ovale yer alır. AF'ye bağlı GİA'da antiplatelet tedavi (trombosit önleyici) değil, antikoagülasyon (kan sulandırıcılar) gerekir.
*Küçük damar hastalığı* — penetran arterlerdeki lipohiyalinozis lakünar GİA'lara yol açar; risk faktörleri hipertansiyon (yüksek tansiyon) ve diyabet (şeker hastalığı)dır.
**ABCD2 skoru — erken inme riskinin sınıflandırılması**
| Factor | Points | |---|---| | Age ≥ 60 | 1 | | Blood pressure ≥ 140/90 on presentation | 1 | | Clinical features: unilateral weakness (2), speech disturbance only (1) | 0–2 | | Duration: ≥ 60 min (2), 10–59 min (1) | 0–2 | | Diabetes | 1 |
Skor 4-7 = yüksek risk (2 günlük inme riski %8). ABCD2 skoru (ABCD2 score) tek başına düşük riski yüksek risten güvenilir biçimde ayırt etmediği için, skora bakılmaksızın tüm GİA hastaları aynı gün acil değerlendirmeyi hak eder.
**İkincil korunma**
GİA sonrası ikincil korunmanın bileşenleri şunlardır: - *Antiplatelet tedavi*: kardiyoembolik olmayan GİA sonrasında 21 gün aspirin + klopidogrel (POINT ve CHANCE çalışma protokolleri), ardından süresiz tek antiplatelet - *Antikoagülasyon*: AF veya diğer kardiyoembolik kaynaklar için - *Statin*: ateroskleroz ilerlemesini azaltmak için yüksek yoğunluklu statin (atorvastatin 40-80 mg/gün) - *Antihipertansifler*: kan basıncı < 130/80 mmHg - *Karotis revaskülarizasyonu*: semptomatik darlık > %50-70 ise 2 hafta içinde endarterektomi veya stent uygulaması - *Yaşam tarzı*: sigarayı bırakma, Akdeniz diyeti, düzenli orta düzeyde egzersiz, alkolün orta düzeyde kısıtlanması
Alimran Tıp Merkezi'nde tedavi seçenekleri
Enjeksiyon tedavileri
- Botox® enjeksiyonu
- Proloterapi
- Ozon enjeksiyonu
- Tetik nokta enjeksiyonları
İleri tedaviler
Fizik tedavi
- Elektriksel stimülasyon
- Kısa ve uzun dalga tedavisi
- Lazer tedavisi
- Ultrason tedavisi
- Denge rehabilitasyonu ve kardiyovasküler egzersiz
Muayene randevusu alın
Sekreter ilk randevuları klinik saatleri içinde planlar; lütfen aramayı yaparken önceki görüntüleme tetkiklerinizi, ameliyat notlarınızı ve güncel ilaç listenizi hazır bulundurun.
Bu sayfa Geçici iskemik atak (GİA) hakkında genel bilgi sağlar ve bireysel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Belirtileriniz şiddetliyse veya kötüleşiyorsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurun.