Trigeminal nevralji

Tic douloureux olarak da bilinen trigeminal nevralji (TN), en sık görülen kraniyofasiyal ağrı sendromudur. Yüzde, trigeminal sinir (üçüz sinir) (kraniyal sinir V) dağılımı boyunca ani, şiddetli, kısa süreli, elektrik çarpması veya bıçak saplanması gibi ağrı atakları ile karakterizedir. Bu sinir, yüze, saçlı deriye, dişlere, diş etlerine, sinüslere ve ağzın bazı bölümlerine his sağlayan büyük duyusal sinirdir.

Ağırlıklı olarak 50 yaşın üzerindeki erişkinlerde görülür, yılda 100.000 kişide yaklaşık 4 insidans gösterir ve kadınlarda daha sık görülür. Şiddeti ve ağrının tamamen sıradan aktivitelerle tetiklenebilmesi nedeniyle trigeminal nevralji yaşam kalitesini derinden etkiler.

**Neden:** Çoğu olguda altta yatan mekanizma vasküler basıdır; tipik olarak bir arter halkası (superior serebellar arter, bazilar arter veya bir ven) beyin sapına yakın trigeminal sinir kökünün üzerine baskı yapar. Zamanla bu nabız atımlı bası, sinirin etrafındaki miyelin kılıfa zarar verir, elektriksel yalıtımını bozar ve kendiliğinden, uygunsuz deşarjlara yol açar. Daha seyrek olarak TN, trigeminal sinirin yakınındaki bir tümör veya multipl skleroz (MS) kaynaklı demiyelinizasyon nedeniyle ortaya çıkar.

**Trigeminal sinirin üç dalının** her biri belirli bir ağrı dağılımıyla ilişkilidir: - **V1 (oftalmik)** — alın, saçlı deri, üst göz kapağı, burun - **V2 (maksiller)** — yanak, üst dudak, üst dişler, diş etleri, burnun yan tarafı - **V3 (mandibüler)** — alt çene, alt dişler, diş etleri, çene ucu, alt dudak

Olguların çoğunda V2, V3 veya her ikisi tutulur. İki taraflı olgular nadirdir ve multipl skleroz düşündürebilir.

**Belirtiler:** Ağrı ataklarının özellikleri tipik olarak şöyledir: - Ani ve şiddetli: elektrik çarpması, bıçak saplanması veya keskin saplanma olarak tarif edilir - Kısa: saniyenin küçük bir kısmından 2 saniyeye kadar sürer, ancak tekrarlayan ataklar sürekliymiş gibi hissedilebilir - Tek taraflı: kesinlikle yüzün yalnızca bir yanında - Şunlarla tetiklenir: "tetik bölgeye" (üst dudak, alt dişler, kaş) dokunma, yemek yeme, konuşma, çiğneme, soğuk rüzgâr, diş fırçalama ve hatta kıyafetin hafif teması - Ardından, tetikleyicilerin ağrı oluşturmadığı bir tedaviye dirençli (refrakter) dönem gelir

Ataklar arasında çoğu hastada his tamamen normaldir ve ağrı yoktur. İleri olgularda ataklar sıklaşır, ağrı daha sürekli hale gelebilir ve refrakter dönem ortadan kalkar.

**Tanı** klinik olup karakteristik tıbbi öyküye dayanır. Yüksek çözünürlüklü MR (manyetik rezonans), basıya yol açan damarı veya atipik olgularda bir tümörü ya da demiyelinizan plağı gösterebilir.

**Tedavi** aşamalıdır: 1. *Farmakolojik:* Karbamazepin (Tegretol®) veya okskarbazepin ilk basamak tedavidir ve çoğu hastada ilk rahatlamayı sağlar. Yan etkiler (sedasyon (hafif uyutma), dengesizlik, kan sayımı değişiklikleri) çoğu zaman uzun vadeli kullanımı sınırlar. 2. *Girişimsel:* İlaçlar işe yaramadığında veya dayanılmaz etkiler yarattığında perkütan işlemler (radyofrekans rizotomi, gliserol enjeksiyonu, balon kompresyonu), Botox enjeksiyonu veya Gamma Knife radyocerrahisi etkili alternatifler sunar. 3. *Cerrahi:* Sorunlu kan damarını çıkarmayı veya yerini değiştirmeyi içeren mikrovasküler dekompresyon (MVD), en yüksek uzun vadeli başarı oranına sahiptir ve uygun, genç, tıbben sağlıklı hastalar için tercih edilen seçenektir.