ئەکرۆمیگالی

ئەکرۆمیگالی (گەورەبوونی پەلەکان) نەخۆشییەکی هۆرمۆنییە کە بەهۆی دەردانی زیادەی هۆرمۆنی گەشە (GH) لە ڕژێنی ژێرمێشکەوە بۆ ماوەیەکی درێژ دروست دەبێت. زیاتر لە ٩٥%ی حاڵەتەکان بەهۆی ئەدینۆمای ڕژێنی ژێرمێشکی بێزیانەوەن، واتە لوویەکی ناشێرپەنجەیی کە بە بەردەوامی GH دەردەدات. GHی زیادە جگەر هان دەدات فاکتەری گەشەی هاوشێوەی ئەنسۆلین ١ (IGF-1) بەرهەم بهێنێت، کە گەشەی ئێسک و شانەی نەرم لە سەرتاسەری لەشدا دەورووژێنێت.

لەبەر ئەوەی نەخۆشییەکە وردە وردە پەرە دەسێنێت، نیشانەکانی زۆر جار بۆ چەند ساڵێک هەستیان پێ ناکرێت و زۆربەی جار تەنها بە بەراوردکردنی وێنە کۆنەکان لەگەڵ شێوەی ئێستادا دەناسرێنەوە.

**نیشانە باوەکان بریتین لە:** - گەورەبوونی دەست و پێ: ئەنگوستیلەکان ئیتر ناچنە پەنجەوە، قەبارەی پێڵاو وردە وردە زیاد دەکات - زبربوونی شێوەی ڕوخسار: دەرپەڕینی شەویلگە و ئێسکی سەرووی برۆ، گەورەبوونی لووت، ئەستووربوونی لێوەکان، فراوانبوونی بۆشاییی نێوان ددانەکان - پێستی ئەستوور، چەور و زبر؛ زیادەی بچووکی پێست - ئارەقکردنەوەی زۆر و بۆنی لەش - دەنگی قووڵ و گڕ (گەورەبوونی تاڵەکانی دەنگ و سینوسەکان) - پرخەی بەرز (گیرانی ڕێڕەوی سەرەوەی هەوا) - ئازاری جومگە و سنووردار بوونی مەودای جووڵە - سەرئێشە و تێکچوونی بینین (بەهۆی پەستانی لووەکەوە) - گەورەبوونی زمان - ماندوێتی و لاوازیی ماسولکە - ناڕێکیی سووڕی مانگانە لە ئافرەتاندا؛ لاوازیی سێکسی (تێکچوونی ڕاستبوونەوە) لە پیاواندا - گەورەبوونی دڵ و ئەندامەکانی تر - کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی

**ئاڵۆزییەکان** ئەگەر چارەسەر نەکرێت بریتین لە بەرزیی پەستانی خوێن، نەخۆشی ماسولکەی دڵ، داخورانی جومگە (ئۆستیۆئارسرایتس)، نەخۆشی شەکرە، گەورەبوونی ڕژێنی دەرەقی، پۆلیپی کۆڵۆن، وەستانی هەناسە لە خەودا، سەندرۆمی تونێلی مەچەک، پەستان لەسەر درکەپەتک، و لەدەستدانی بینین. ئەکرۆمیگالیی چارەسەرنەکراو دەتوانێت ببێتە هۆی مردنی پێشوەختە.

**چارەسەر** ئامانجی کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی GH و بچووککردنەوەی لووەکەیە:

- **نەشتەرگەری**: نەشتەرگەریی ئێندۆسکۆپی لە ڕێگەی لووتەوە (endoscopic transnasal transsphenoidal surgery) ئەدینۆمای ڕژێنی ژێرمێشک لە ڕێگەی لووتەوە لادەبات. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا GH ئاسایی دەکاتەوە؛ هەندێک نەخۆش ئەگەر لووەکە بە تەواوی لانەبرێت پێویستیان بە چارەسەری زیاتر دەبێت. - **هاوشێوەکانی سۆماتۆستاتین** (ئۆکتریۆتاید، لانریۆتاید): دەرزیی مانگانەن کە دەردانی GH دادەمرکێننەوە. - **ئەگۆنیستەکانی دۆپامین** (کابێرگۆلین، برۆمۆکریپتین): دەرمانی دەمکین کە GH و IGF-1 کەم دەکەنەوە و لەوانەیە لووەکە بچووک بکەنەوە. - **دژەوەرگری GH** (پێگڤیسۆمانت): دەرزیی ڕۆژانەیە کە ڕێگری لە کاریگەریی GH لەسەر شانەکان دەکات؛ IGF-1 ئاسایی دەکاتەوە بەبێ ئەوەی GH یان قەبارەی لووەکە کەم بکاتەوە. - **نەشتەرگەریی تیشکی**: کاتێک بەکاردەهێنرێت کە خانەکانی لووەکە دوای نەشتەرگەری دەمێننەوە؛ لە ماوەی چەند ساڵێکدا وردە وردە GH کەم دەکاتەوە.