برینداربوونی تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست

تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست (براکیەل پلێکسس) تۆڕێکی دەمارە کە لە بەشی ملی و بەشی سەرەوەی سنگ (پشتی ناوەڕاست)ی درکەپەتکەوە (C5–T1) سەرچاوە دەگرێت. ئەم دەمارانە بەیەکەوە دەگەن بۆ ئەوەی شان، باڵ، مەچەک و دەست بگرنەوە — و هەم جووڵە (بەرزکردنەوەی باڵ، گرتنی شت، جووڵە وردەکانی پەنجە) و هەم هەست (هەستکردن بە پلەی گەرمی، فشار و ئازار لە باڵ و دەستدا) کۆنترۆڵ دەکەن.

برینداربوونی تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست ڕوو دەدات کاتێک ئەم دەمارانە ڕادەکێشرێن، دەپەستێنرێن، دەدڕێن یان هەڵدەکەنرێن (لە درکەپەتک جیا دەکرێنەوە). سەختییەکەی زۆر جیاوازە: - **نیوورۆپراکسیا (neuropraxia):** ڕاکێشانی سووک لەگەڵ ڕاگرتنی کاتیی گواستنەوەی ئاماژەی دەماری — بە زۆری لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا چاک دەبێتەوە - **ئەکسۆنۆتمیزیس (axonotmesis):** ڕاکێشانی سەختتر کە زیان بە ڕیشاڵی دەمار (ئەکسۆن) دەگەیەنێت — چاکبوونەوە دەکرێت بەڵام هێواشترە - **نیوورۆتمێسیس (neurotmesis) / هەڵکەندن (ئەڤەڵشن):** پچڕانی تەواوی دەمار یان هەڵکەندنی ڕەگ لە درکەپەتک — سەختترین جۆر؛ دووبارە دروستکردنەوەی نەشتەرگەری پێویستە

**هۆکارەکان لە گەورەساڵاندا:** - زەبری ڕووتەن (ڕووداوی هاتوچۆ، کەوتن) - وەرزشە بەریەککەوتنییەکان (لێدانی دەماری مل و شان (ستینگەر) لە تۆپی پێدا — سووتانەوە/سڕبوونی کاتی بەهۆی ڕاکێشانی دەمارەوە) - برینی گوللە - شێوەی دانانی لەش لە کاتی نەشتەرگەریدا یان برینداربوون بەهۆی دەرزییەوە - بڵاوبوونەوەی گرێی شێرپەنجەیی یان چارەسەری تیشکی

**برینداربوونی کاتی منداڵبوون:** لە ١–٢ لە هەر ١٬٠٠٠ منداڵبوونێکدا ڕوو دەدات. کۆرپەی گەورە، هاتنەدەرەوەی کۆرپە بە پاشەوە، منداڵبوونی درێژخایەن و گیرانی شانی کۆرپە لە کاتی منداڵبووندا مەترسییەکە زیاد دەکەن. - **ئیفلیجی ئێرب** — بەشی سەرەوەی تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست (C5–C6)؛ لاوازیی شان/ئانیشک؛ شێوەی ڕاگرتنی لەشی ناسراو بە «دەستی گارسۆن بۆ وەرگرتنی بەخشیش» - **ئیفلیجی کلومپکە** — بەشی خوارەوەی تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست (C8–T1)؛ لاوازیی دەست و مەچەک؛ ئیفلیجیی ماسولکە ناوەکییەکانی دەست

**نیشانەکان** بەندن بەوەی کام ڕەگ بریندار بووە: - سڕبوون یان لەدەستدانی هەست لە دەست یان باڵدا - نەتوانینی کۆنترۆڵکردنی شان، باڵ، مەچەک یان دەست - شۆڕبوونەوەی باڵ بە شلی - ئازاری سووتێنەر، چزەدار یان سەخت لە شان یان باڵدا

برینداربوونە سووکەکان (نیوورۆپراکسیا) لەوانەیە بێ چارەسەر چاک ببنەوە. برینداربوونە سەختترەکان پێویستیان بە بەتواناکردنەوە (rehabilitation) هەیە، و هەندێکیان پێویستیان بە نەشتەرگەرییە — باشتر وایە لە ماوەی ٦ مانگدا دوای برینداربوون بێت، چونکە شانەی دەمار بە هێواشی چاک دەبێتەوە و دواخستنی چاککردنەوە ئەنجامەکان کەم دەکاتەوە.