At a glance
Nedir
Omurilikte kontüzyon, kısmi yırtık veya tam kopma ile sonuçlanan travmatik yaralanma. Omurilik beyin ile vücut arasındaki sinyallerin ana yolu olduğundan, hasar yaralanma bölgesinin altında motor kontrolü, hissi ve otonom düzenlemeyi keser. Şiddet, hafif kontüzyondan (kısmi, düzelebilir kayıp) tam kopmaya (yaralanma seviyesinin altında his kaybı ve hareket kaybı, tamamen ve kalıcı) kadar değişir. Yaralanma servikal, sırt veya bel omurilikte ne kadar yukarıdaysa, o kadar fazla vücut sistemi etkilenir. Mesane, bağırsak ve deri enfeksiyonları sık görülen ikincil komplikasyonlardır.
Belirtiler
Yaralanmanın hemen ardından spinal şok: lezyonun altında tüm his ve hareketin geçici kaybı. Şok geçtikten sonra (saatler ile haftalar içinde) kaybın gerçek boyutu ortaya çıkar. Seviyeye ve tamlığa göre: kollarda ve bacaklarda güçsüzlük veya felç (boyun bölgesinde ise tetrapleji, sırt/bel bölgesinde ise parapleji), his kaybı, kas spastisitesi, solunum güçlüğü (yüksek servikal yaralanmalar), kalp atış hızı ve kan basıncında instabilite, mesane ve bağırsak işlev bozukluğu. Kronik komplikasyonlar arasında nöropatik ağrı, bası yaralanmaları, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve derin ven trombozu bulunur.
Yaklaşım
Akut dönem: olay yerinde hareketsizleştirme; omurilik şişliğini kontrol etmek için damar yoluyla kortikosteroidler; kırık omurların acil cerrahi stabilizasyonu, omuriliğe dekompresyon ve eşlik eden yaralanmaların onarımı. Uzun vadeli dönem: işlevsel iyileşme sürecini en üst düzeye çıkarmak için fiziksel, ergoterapi ve konuşma rehabilitasyonu; kas güçlendirme egzersizleri ve kontraktürü önleyici programlar; spastisite yönetimi (baklofen: ağızdan veya intratekal); mesane ve bağırsak yönetimi; nöromodülasyon dahil nöropatik ağrı yönetimi. Yüksek seviyeli tam yaralanmalarda mekanik ventilasyon, mesane kateterizasyonu veya beslenme tüpü desteği süresiz olarak gerekebilir.
Omurga travması nedir
Omurilik, beynin tabanından yaklaşık birinci veya ikinci bel (lomber omurga) omuruna kadar uzanan silindirik bir sinir lifi demetidir. Beyinden kaslara motor komutları, vücuttan beyne ise duyusal bilgileri iletir. Ayrıca kan basıncı, kalp atış hızı, mesane ve bağırsak gibi otonom işlevleri de düzenler.
**Yaralanma mekanizmaları**
Omurilik yaralanmasının başlıca nedenleri motorlu taşıt kazaları (%44), şiddet (%24), düşmeler (%22) ve spordur (%8). Yaralanma; omurların kırıklı çıkığına yol açan doğrudan darbe, omuriliğe doğru disk hernisi (fıtık) veya delici yaralar sonucu oluşur. Omurilikte kontüzyon (ezilme; bütünlük korunmuş ancak ezilmiş), kısmi yırtık (bazı yollar korunmuş) veya tam kopma (seviyenin altındaki tüm yollar kesilmiş) görülebilir.
**Hemen sonraki yanıt ve spinal şok**
Yaralanmadan sonraki saatlerde spinal şok, lezyonun altında omurilik aracılı tüm refleks aktivitesinin geçici olarak kaybına yol açar: gevşek felç, kaybolmuş refleksler ve mesane ile bağırsak tonusunun kaybı. Şok günler ile haftalar içinde geçtikçe gerçek yaralanma tablosu belli olur: eksik yaralanmalarda üst motor nöron bulguları (spastisite, hiperrefleksi) ortaya çıkar; tam yaralanmalarda ise seviyenin altı gevşek ve refleksiz kalır.
**Seviye ve tamlık prognozu belirler**
*Servikal yaralanma* (C1–C8): dört uzvun tamamını etkiler; yüksek servikal (C1–C4) yaralanma solunumu ortadan kaldırarak mekanik ventilasyon gerektirebilir; C4–C5 yaralanmasında omuz ve kol işlevinin bir kısmı korunabilir.
*Sırt (torakal omurga) yaralanması* (T1–T12): gövdeyi ve bacakları etkiler; kol işlevi korunur; solunum genellikle sürer.
*Bel yaralanması* (L1–L5): bacakları, mesaneyi, bağırsağı ve cinsel işlevi etkiler; yeniden yürüme becerisinin iyileşme süreci daha olasıdır.
Tam yaralanmalarda (lezyon seviyesinin altında duyusal veya motor fonksiyon kalmaz) iyileşme süreci açısından prognoz (hastalığın seyri) kötüdür. Eksik yaralanmalarda (bir miktar işlev korunur) iyileşme potansiyeli değişkendir ancak çoğu zaman anlamlıdır; özellikle erken ve yoğun rehabilitasyonla.
**Uzun vadeli yönetim**
*Spastisite* — lezyonun altındaki artmış kas tonusu; fizik tedavi (fizyoterapi), germe egzersizleri, spastik kaslara Botox® enjeksiyonu, ağızdan baklofen veya şiddetli olgularda intratekal baklofen pompası ile yönetilir.
*Nöropatik ağrı* — santral sensitizasyon ve deafferentasyon ağrısı sık görülür; antiepileptik ilaçlar (sara ilaçları; gabapentin, pregabalin), antidepresanlar ve omurilik stimülasyonu ile yönetilir.
*Mesane işlev bozukluğu* — nörojen mesane, aralıklı temiz kendi kendine kateterizasyon veya yerleşik kateter gerektirir; üroloji takibi tekrarlayan enfeksiyonu ve üst idrar yollarındaki hasarı önler.
*Rehabilitasyon* — yoğun multidisipliner rehabilitasyon (fizik tedavi, ergoterapi ve gerektiğinde konuşma terapisi), işlevsel iyileşme sürecinin ve topluma yeniden katılımın temelini oluşturur.
Alimran Tıp Merkezi'nde tedavi seçenekleri
Nöromodülasyon
Enjeksiyon tedavileri
- Botox® enjeksiyonu
- Proloterapi
- Ozon enjeksiyonu
- Tetik nokta enjeksiyonları
- Epidural steroid enjeksiyonları
İleri tedaviler
Fizik tedavi ve rehabilitasyon
- Elektriksel stimülasyon
- Kısa ve uzun dalga tedavisi
- Lazer tedavisi
- Ultrason tedavisi
- Spastisite yönetimi ve işlevsel rehabilitasyon
- SpineMED® sistemi
- Sigma
Muayene randevusu alın
Sekreter ilk randevuları klinik saatleri içinde planlar; lütfen aramayı yaparken önceki görüntüleme tetkiklerinizi, ameliyat notlarınızı ve güncel ilaç listenizi hazır bulundurun.
Bu sayfa Omurga travması hakkında genel bilgi sağlar ve bireysel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Belirtileriniz şiddetliyse veya kötüleşiyorsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurun.