At a glance
ئەم نەخۆشییە چییە
ئازاری سەخت لە نەخۆشانی شێرپەنجەدا کە بەهۆی خودی گرێکەوە (تەشەنەکردن، پەستان، هەوکردن) یان کاریگەرییە لاوەکییەکانی چارەسەرەوە (نەشتەرگەری، چارەسەری کیمیایی، تیشک) دروست دەبێت. ئازاری سەرسەخت وەڵامی چارەسەرە ئاساییەکان ناداتەوە.
نیشانە باوەکان
ئازاری بەردەوام و زۆرجار پەرەسەندوو؛ لەوانەیە ناوچەیی بێت (شوێنەواری برینی نەشتەرگەری، پەستان لەسەر دەمار) یان بڵاو (بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە بۆ ئێسک)؛ زۆرجار خەمۆکی، تێکچوونی خەو و دابەزینی چۆنیەتیی ژیانی لەگەڵدایە.
چۆن چارەسەری دەکەین
زیادکردنی ئۆپیۆیدەکان بەپێی پەیژەی WHO. زیادکردنی دەرمانی یاریدەدەر (دەرمانە دژەفێیەکان، دژەخەمۆکییەکان). کارە دەستێوەردانییەکانی چارەسەری ئازار (بلۆک، نیورۆلایسیس، پێدانی دەرمان بە شێوەی بەردەوام لە بڕبڕەی پشتەوە). تیمی چاودێریی ئارامکەرەوە بۆ پشتگیریی گشتگیر.
ئازاری شێرپەنجە چییە
ئازاری پەیوەست بە شێرپەنجە ٣٠–٥٠٪ی نەخۆشان لە ماوەی چارەسەری چالاکدا و تا ٧٥٪ی ئەوانەی نەخۆشیی پێشکەوتوویان هەیە تووش دەکات. ئازارەکە لە تەشەنەکردنی گرێ بۆ ناو ئێسک، ئەندامەکانی ناوەوە یان دەمارەکان؛ ژەهراویبوون بەهۆی چارەسەرەوە؛ هەوکردنی میکرۆبی؛ یان ئاڵۆزییەکانی دوای چارەسەرەوە سەرچاوە دەگرێت. ئازاری شێرپەنجەی سەرسەخت ئەوەندە سەختە کە سەرەڕای ئازارشکێنەکانی ئاسایی، بە شێوەیەکی بەرچاو کارکردن و چۆنیەتیی ژیان تێک دەدات.
ئەوەی لە کلینیکدا دەیبینین
٣٠–٥٠%
لە نەخۆشانی شێرپەنجە لە ماوەی چارەسەری چالاکدا ئازاریان هەیە
٧٥%
ئەوانەی نەخۆشیی پێشکەوتوویان هەیە ئازاریان هەیە
٦٠–٧٠%
بە ئۆپیۆیدەکان و دەرمانە یاریدەدەرەکان ئازارەکەیان بە شێوەیەکی گونجاو کۆنترۆڵ دەکرێت؛ ٣٠٪ پێویستیان بە کارە دەستێوەردانییەکان هەیە بۆ کۆنترۆڵی تەواو
زانیارییە سەرەکییەکان
چۆن چارەسەر دەکرێت
پەیژەی ئازارشکێنەکانی WHO ڕێنمایی زیادکردنی چارەسەر دەکات. چارەسەری فرەلایەنە (ئۆپیۆیدەکان + دەرمانە یاریدەدەرەکان + کارە دەستێوەردانییەکان) ڕێگای ستانداردە بۆ ئازاری سەرسەخت.
چارەسەری دەرمانی — پەیژەی WHO
هەنگاوی ١: ئازاری سووک (١–٣/١٠)
- دژەهەوکردنە ناستیرۆیدییەکان (ئەسپرین، ئایبوپرۆفین، ناپرۆکسین)
- پاراسیتامۆڵ
- بیرکردنەوە لە دەرمانی یاریدەدەر: دەرمانە دژەفێیەکان، دژەخەمۆکییەکان
چارەسەری دەرمانی — پەیژەی WHO
هەنگاوی ٢: ئازاری مامناوەند (٤–٦/١٠)
- ئۆپیۆیدەکانی لاواز (کۆدین، ترامادۆل) ± دژەهەوکردنە ناستیرۆیدییەکان
- دەرمانی یاریدەدەر وەک سەرەوە
چارەسەری دەرمانی — پەیژەی WHO
هەنگاوی ٣: ئازاری سەخت (٧–١٠/١٠)
- ئۆپیۆیدەکانی بەهێز (مۆرفین، فێنتانیل، ئۆکسیکۆدۆن) — بێ سنووری بەرزترین ژەمی دەرمان
- جۆرە هێواش-ئازادکەرەکان بۆ ئازاری بەردەوام
- جۆرە کورتخایەنەکان (بۆ ئازاری لەناکاو) بەردەستن
- دەرمانی یاریدەدەر: گاباپێنتین، پرێگابالین، دژەخەمۆکییە سێ ئەڵقەییەکان، ستیرۆیدەکان
کارە دەستێوەردانییەکانی چارەسەری ئازار
ئازاری سەرسەخت سەرەڕای زۆرترین چارەسەری دەرمانی
- بلۆکی دەماری ناوچەیی (بلۆکی دەمارە دوورەکان و تۆڕە دەمارییەکان)
- پێدانی دەرمان بە شێوەی بەردەوام لە بڕبڕەی پشتەوە یان لە ناوچەی ئیپیدیوراڵەوە (ئۆپیۆیدەکان بە شێوەی بەردەوام ± دەرمانی بەنجی ناوچەیی)
- کارە نیورۆلایتیکەکان (دەرزیی ئەلکهول یان فینۆل) بۆ ئازاری ژیان بە مەترسیخەر لە نەخۆشیی قۆناغی کۆتاییدا
- سووتاندنی ناوچەی چوونەژوورەوەی ڕەگی پشتەوە (DREZ) بۆ ئازاری شێرپەنجەی دەماری
چاودێریی ئارامکەرەوە (پالیاتیڤ) چاودێریی کۆتاییی ژیان نییە — لە هەمان کاتی چارەسەری چاککەرەوەدا ئەنجام دەدرێت و جەخت لەسەر کۆنترۆڵکردنی نیشانە و چۆنیەتیی ژیان دەکاتەوە.
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
فایبرۆمایالجیا و ئازاری مایۆفاشیال
ئازاری ماسولکەی بڵاو کە پشکنینە ئاساییەکان ڕوونی ناکەنەوە. زۆربەی لە ماسولکە و پەردەی ماسولکەوە سەرچاوە دەگرێت، و کاتێک سەرچاوەکەی دۆزرایەوە چارەسەر دەکرێت.
ئازاری پشت
زۆربەی حاڵەتەکانی ئازاری پشت میکانیکین و لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا ئارام دەبنەوە. یەکەم سەردان ئەو حاڵەتە کەمانە دەدۆزێتەوە کە پێویستیان بە وێنەگرتنی پزیشکی، دەرزی یان نەشتەرگەری هەیە، بەبێ چارەسەری زیادەڕۆیانە.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی ئازاری سەرسەختی پەیوەست بە شێرپەنجە دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.