At a glance
ئەم نەخۆشییە چییە
ناوکە جێلاتینییەکەی دیسکی نێوان بڕبڕەکان لە ڕێگەی دڕاوێکەوە لە ئەڵقە ڕیشاڵییە دەرەکییەکەیدا دەردەپەڕێت، و زۆرجار پەستان دەخاتە سەر ڕەگی دەمار.
نیشانە باوەکان
ئازاری تیژ کە بۆ باڵ یان قاچ بڵاو دەبێتەوە (بەپێی ئاستەکە)، لەگەڵ سڕبوون، مێروولەکردن یان لاوازی لە هەمان ناوچەدا.
چۆن چارەسەری دەکەین
چارەسەری پارێزگارانە بۆ زۆربەیان — چارەسەری سروشتی، دەرمان، دەرزیی ئامانجدار؛ نەشتەرگەری تەنها کاتێک لاوازی زیاد بکات یان ئازار نەنیشێتەوە.
دیسک چییە
دیسکەکانی نێوان بڕبڕەکان لە نێوان بڕبڕەکانی پشتدان، وەک کەمکەرەوەی زەبر کار دەکەن و ڕێگە بە جووڵە دەدەن. هەر دیسکێک ئەڵقەیەکی دەرەکیی ڕیشاڵیی بەهێزی هەیە، واتە ئەڵقەی دەرەوەی دیسک (ئانیولەس فایبرۆسیس)، و ناوکێکی نەرمی جێلاتینی، واتە ناوکی نەرمی دیسک (نیوکلیەس پەلپۆسەس). کاتێک ئەڵقە دەرەکییەکە دەدڕێت، ناوکەکە دەتوانێت بەرەو دەرەوە پاڵ بنێت و هەڵخلیسکان دروست بکات.
پارچە دەرپەڕیوەکە زۆرجار لە کاتی دەرچوونی ڕەگی دەمار لە بڕبڕەی پشت پەستانی دەخاتە سەر، و شێوازی ناسراوی ئازاری ڕەگی دەمار دروست دەکات — سیاتیکا (ئازاری دەماری ڕان) لە قاچدا بەهۆی دیسکی کەمەرەوە، ئازاری باڵی بڵاوبووەوە بەهۆی دیسکی ملەوە. پەستانەکە دەتوانێت بەهۆی پەستانی میکانیکی، ورووژانی کیمیایی، یان هەردووکیانەوە بێت.
دیسک لە کوێ ڕوودەدات
ئەو دوو شوێنەی زۆرینەی حاڵەتەکانی کلینیک پێکدەهێنن — مل و کەمەر — بە شێوەی جیاواز دەردەکەون بەهۆی ئەوەی هەر ڕەگە دەمارێک کۆنترۆڵی چی دەکات. هەڵخلیسکانی دیسکی سنگ (پشتی ناوەڕاست) هەیە بەڵام دەگمەنە و هەمان شێواز پەیڕەو ناکات.
ئاستی A
هەڵخلیسکانی دیسکی کەمەر
- زیاتر لە L4/5 و L5/S1.
- ئازار بۆ کەفەڵ و قاچ بڵاو دەبێتەوە (سیاتیکا).
- لاوازیی بەرزکردنەوەی پێ لە قوڵەپێدا (L5) یان داگرتنی پێ (S1) ئەگەر سەخت بێت.
ئاستی B
هەڵخلیسکانی دیسکی مل
- زیاتر لە C5/6 و C6/7.
- ئازار لە ملەوە بۆ باڵ و دەست بڵاو دەبێتەوە.
- لاوازیی ماسولکەی بایسێپس (C5/6) یان ماسولکەی ترایسێپس/ڕاستکردنەوەی مەچەک (C6/7) ئەگەر سەخت بێت.
ئەوەی لە کلینیکدا دەیبینین
٩٠%
لە هەڵخلیسکانی دیسکی کەمەر لە ماوەی ٦–١٢ هەفتەدا بێ نەشتەرگەری باشتر دەبن
٧٠%
دوای تەنها یەک دەرزی ئیپیدیوراڵ لە ڕێگەی کونی دەمارەوە بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەبن
٥%
لە یەکەم پێداچوونەوەدا پێویستیان بە لابردنی پەستان بە نەشتەرگەری هەیە
زانیارییە سەرەکییەکان
چۆن چارەسەر دەکرێت
پلانەکە قۆناغ بە قۆناغ و پشتبەستوو بە بەڵگەی زانستییە. زۆربەی نەخۆشەکان هەرگیز لە دوو قۆناغی یەکەم تێناپەڕن.
جووڵە + دەرمان
هەفتەی ١ تا ٤
- چالاک بمێنەوە؛ خۆت لە پشوودانی درێژ لە جێگادا بپارێزە
- ئازارشکێنی سادە + دژەهەوکردنە ناستیرۆیدییەکان
- خولێکی کورتی دەرمانی ئازاری دەماری ئەگەر ئازاری دەمار سەخت بێت
چارەسەری سروشتی
هەفتەی ٢ تا ٨
- ڕاستکردنەوەی شێوەی دانیشتن و ڕاوێژی ئەرگۆنۆمی
- ڕاهێنانی خلیسکاندنی دەمار، جێگیریی ماسولکەکانی ناوەڕاستی لەش
- چارەسەری دەستی وەک یاریدەدەر
چارەسەری دەستێوەردانی ئازار
کاتێک چارەسەری پارێزگارانە دەوەستێت
- دەرزی ستیرۆیدی ئیپیدیوراڵ لە ڕێگەی کونی دەمارەوە
- دەرزی ئیپیدیوراڵ لە نێوان لامیناکان بۆ ئازاری چەند ئاستێک
- بلۆکی هەڵبژێردراوی ڕەگی دەمار (بۆ دەستنیشانکردن + چارەسەر)
نەشتەرگەری
تەنها بۆ حاڵەتی گونجاو بۆ چارەسەری دیاریکراو
- مایکرۆدیسکێکتۆمی (microdiscectomy) بۆ ئازاری ڕەگی دەماری بەردەوام لەگەڵ دیسکێکی گونجاو لە ئێم ئاڕ ئایدا
- لابردنی دیسک بە ئێندۆسکۆپ بۆ دیسکی تاکە ئاستی گونجاو
- لابردنی دیسکی مل و لکاندنی بڕبڕەکان (ACDF) یان دانانی دیسکی دەستکرد
- لابردنی پەستانی فریاکەوتن بۆ سەندرۆمی کلکی ئەسپ
پلانەکە دەنووسرێت و هەر ٤–٦ هەفتە جارێک پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت؛ چارەسەرەکە لەگەڵ گۆڕانی نیشانەکاندا دەگۆڕێت.
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
ئازاری پشت
زۆربەی حاڵەتەکانی ئازاری پشت میکانیکین و لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا ئارام دەبنەوە. یەکەم سەردان ئەو حاڵەتە کەمانە دەدۆزێتەوە کە پێویستیان بە وێنەگرتنی پزیشکی، دەرزی یان نەشتەرگەری هەیە، بەبێ چارەسەری زیادەڕۆیانە.
سیاتیکا
ئازاری قاچ بە درێژایی دەماری سیاتیک، زۆربەی جار بەهۆی گیرانی ڕەگی دەمار. زۆربەی حاڵەتەکان لە چەند هەفتەیەکدا ئارام دەبنەوە؛ ئەرکی ئێمە دۆزینەوەی ئەو حاڵەتانەیە کە پێویستیان بە چارەسەری ئامانجدار هەیە.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی دیسک دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.