At a glance
ئەمە چییە
ئازاری ئەژنۆ بەهۆی تێکچوونی کارکردی میکانیکی (دڕانی مێنیسکەس، برینداربوونی بەستەر)، داخورانی جومگە یان سەندرۆمی کڵاوەی ئەژنۆوە. ئازارەکە لەوانەیە پەیوەست بێت بە چالاکییەوە یان بەردەوام بێت.
نیشانە باوەکان
ئازار لە کاتی سەرکەوتن و دابەزینی پلیکانە، چەمانەوە یان ڕاوەستانی درێژخایەن، ئاوسان، ڕەقبوون (بەیانیان یان دوای پشوودان خراپترە)، هەستی شلبوون یان قوفڵبوونی ئەژنۆ.
چۆن چارەسەری دەکەین
گۆڕینی چالاکییەکان، چارەسەری سروشتی، دەرمانی ئازارشکێن. کۆرتیکۆستیرۆیدی ناو جومگە یان دەرزی هایالۆرۆنیک ئەسید بۆ هەوکردنی جومگە. ئێم ئاڕ ئای ئەگەر گومانی دڕانی مێنیسکەس یان بەستەر هەبێت. نەشتەرگەری (ئارسرۆسکۆپی، نۆژەنکردنەوە) ئەگەر چارەسەری پارێزگارانە سوودی نەبێت.
ئازاری ئەژنۆ چییە
ئازاری ئەژنۆ زۆر باوە و ٢٥٪ی گەورەساڵان تووشی دەبن. هۆکارەکان بریتین لە داخورانی جومگە (ئۆستیۆئارسرایتس) (باوترین هۆکار)، دڕانی مێنیسکەس (کڕکڕاگەی ئەژنۆ)، برینداربوونی بەستەرەکان (ACL، MCL) و سەندرۆمی کڵاوەی ئەژنۆ. تێکچوونی کارکردی میکانیکی بەهۆی لاوازیی ماسولکەکانی سمت یان ماسولکەی پێشەوەی ڕان (کوادریسێپس) هۆکارێکی بەشداری باوە.
ئەوەی لە کلینیکدا دەیبینین
٢٥%
لە گەورەساڵان باسی ئازاری ئەژنۆ دەکەن
٨٠%
لەوانەی داخورانی جومگەی سووک–مامناوەندیان هەیە بە چارەسەری سروشتی و کۆنترۆڵکردنی کێش باش دەبن
٦٠–٧٠%
دوای دەرزی ناو جومگە سووککردنی ئازار و باشتربوونی کارکرد بەدەست دەهێنن
زانیارییە سەرەکییەکان
چۆن چارەسەر دەکرێت
دەستێوەردانی زوو بە چارەسەری سروشتی و گۆڕینی چالاکییەکان ڕێگری لە خراپتربوونی نەخۆشییەکە دەکات. دەرزی ناو جومگە و نەشتەرگەری بۆ حاڵەتە سەرسەختەکان بەرامبەر چارەسەر هەڵدەگیرێن.
گۆڕینی چالاکییەکان
هەموو نەخۆشەکان
- دووری لە چالاکییە بەهێزەکان (ڕاکردن، بازدان) بۆ ماوەیەکی کاتی
- بەردەوامبوون لەسەر چالاکییە سووکەکان (پیاسە، مەلەوانی، پایسکلسواری)
- کەمبوونەوەی کێش (تەنانەت ٥٪یش نیشانەکان بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر دەکات)
چارەسەری سروشتی
یەکەم هەنگاوی چارەسەر بۆ هەموو جۆرەکانی ئازاری ئەژنۆی میکانیکی
- ڕاهێنانی بەهێزکردنی ماسولکەی پێشەوەی ڕان (زۆر گرنگە بۆ ڕێڕەوی دروستی کڵاوەی ئەژنۆ)
- ڕاهێنانی بەهێزکردنی ماسولکەکانی دوورخەرەوە و سووڕێنەری دەرەکیی سمت
- نەرمیی جووڵە و ڕاهێنانەوەی ڕۆیشتن
دەرزی ناو جومگە
داخورانی جومگە یان هەوکردن دوای برینداربوون
- دەرزی کۆرتیکۆستیرۆید — خێرا کاریگەر دەبێت، ٦–١٢ هەفتە دەخایەنێت
- دەرزی هایالۆرۆنیک ئەسید — دەستپێکی کاریگەرییەکەی هێواشترە، لەوانەیە ٦–١٢ مانگ بخایەنێت
- دەرزی پلازمای دەوڵەمەند بە پلێتلێت (PRP) — بژاردەیەکی نوێ بۆ پاراستنی کڕکڕاگە
نەشتەرگەری
قوفڵبوونی میکانیکی یان زیانی پێکهاتەیی بەرچاو
- لابردنی مێنیسکەس بە ئارسرۆسکۆپ بۆ دڕانی میکانیکیی مێنیسکەس
- نۆژەنکردنەوەی بەستەری خاچیی پێشەوەی ئەژنۆ ئەگەر جارەکانی شلبوونی ئەژنۆ پەککەوتەکەر بن
- بڕینی ئێسک یان گۆڕینی جومگە بۆ داخورانی جومگەی پێشکەوتوو
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
ئازاری پشت
زۆربەی حاڵەتەکانی ئازاری پشت میکانیکین و لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا ئارام دەبنەوە. یەکەم سەردان ئەو حاڵەتە کەمانە دەدۆزێتەوە کە پێویستیان بە وێنەگرتنی پزیشکی، دەرزی یان نەشتەرگەری هەیە، بەبێ چارەسەری زیادەڕۆیانە.
شانی بەستوو
ئازاری شان و ڕەقبوون کە دەتوانێت بۆ چەند مانگێک جومگەکە قوفڵ بکات. زۆربەی حاڵەتەکان لە ماوەی ١٨–٣٠ مانگدا چاک دەبنەوە؛ چارەسەری ئامانجدار ماوەی چاکبوونەوە کورت دەکاتەوە.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی ئازاری ئەژنۆ دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.