At a glance
ئەمە چییە
لەدەستدانی هەست لە بەشێکی لەش، کە زۆرجار مێروولەکردن یان سووتانەوەی لەگەڵدایە. دەکرێت تەنها یەک دەمار لە یەک لای لەش بگرێتەوە یان بە شێوەیەکی هاوشێوە لە هەردوو لا ڕووبدات.
نیشانەکان
کەمبوون یان نەمانی هەست، مێروولەکردن، سووتانەوە. دەکرێت ڕێڕەوی یەک دەمار بگرێتەوە یان دەمارەکانی دەوروبەر لە دەست و پێدا تووش بکات.
ڕێگەی چارەسەر
مێژووی نەخۆشیی ورد و پشکنینی کلینیکی بۆ دۆزینەوەی هۆکار. پشکنینی تایبەت پێش دەستپێکردنی چارەسەر دەستنیشانکردنی نەخۆشی پشتڕاست دەکەنەوە.
سڕبوون چییە
سڕبوون واتە لەدەستدانی هەست لە بەشێکی لەشتدا. زۆرجار لەگەڵ گۆڕانکاریی تری هەستدا دێت، وەک هەستی مێروولەکردن یان سووتانەوە. سڕبوون دەکرێت بە درێژایی یەک دەمار لە یەک لای لەش ڕووبدات، یان بە شێوەیەکی هاوشێوە لە هەردوو لای لەش دەربکەوێت.
هۆکارەکان
سڕبوون زۆرجار بەهۆی زیانگەیشتن، هەڵچوون یان پەستانی دەمارەکانەوەیە. دەکرێت یەک لقی دەمار یان چەند دەمارێک تووش ببن، وەک لە هەڵخلیسکانی دیسک لە پشتدا یان سەندرۆمی تونێلی مەچەک لە مەچەکدا. هەندێک نەخۆشی، وەک نەخۆشی شەکرە کە دەتوانێت زیان بە درێژترین و هەستیارترین ڕیشاڵە دەمارییەکان بگەیەنێت (وەک ئەوانەی دەچن بۆ پێیەکانت)، دەشتوانن ببنە هۆی سڕبوون.
سڕبوون زۆربەی جار ئەو دەمارانە دەگرێتەوە کە لە بەشە دوورەکانی لەشتدان. سڕبوون بە تەنها زۆربەی جار پەیوەندیی بە نەخۆشییە مەترسیدارەکانی سەر ژیانەوە نییە، وەک جەڵتەی مێشک یان لوو (گرێ).
هۆکارە ئەگەرییەکانی سڕبوونی دەست
**نەخۆشییەکانی مێشک و کۆئەندامی دەمار** - گرێی دەماری بیستن (ئەکۆستیک نیوڕۆما) - ئەنیۆریزمی مێشک (ئاوسانێک لە خوێنبەرێکی مێشکدا) - AVMی مێشک (شێوەشێواوی خوێنبەر و خوێنهێنەر) — پێکهاتنێکی نائاسایی بۆرییە خوێنییەکانی مێشک - گرێی مێشک - سەندرۆمی گیلان-باڕێ - دیسک (هەڵخلیسکانی دیسک) - سەندرۆمە پارانیۆپلاستیکەکان (paraneoplastic syndromes)ی کۆئەندامی دەمار - برینداربوونی دەماری دەوروبەر - تێکچوونی دەمارەکانی دەوروبەر (نیوڕۆپاسی) - برینداربوونی درکەپەتک - لووی درکەپەتک - جەڵتەی مێشک - جەڵتەی کاتیی مێشک (TIA) - هەوکردنی پانیی درکەپەتک (transverse myelitis)
**زەبر یان برینداربوون بەهۆی زۆر بەکارهێنان** - برینداربوونی تۆڕی دەمارەکانی شان و دەست - سەندرۆمی تونێلی مەچەک - سەرمابردن
**نەخۆشییە درێژخایەنەکان** - تێکچوونی بەکارهێنانی ئەلکهول - ئەمیلۆیدۆسیس (کەڵەکەبوونی پرۆتینی نائاسایی لە ئەندامەکانی لەشتدا) - نەخۆشی شارکۆ-ماری-تووس (کۆمەڵێک نەخۆشیی بۆماوەیی کە دەمارەکانی باسک و قاچت تووش دەکەن) - نەخۆشی شەکرە - نەخۆشی فابری - ڕەقبوونی فرەیی (MS) - پۆرفیریا - نەخۆشیی ڕەینۆد - سەندرۆمی شۆگرێن (Sjogren's syndrome)
**نەخۆشییە گوازراوەکان** - جوزام - نەخۆشی لایم - زۆنا (تووشبوون بە هێرپیس زۆستەر) - سیفلیس
**کاریگەرییە لاوەکییەکانی چارەسەر** - کاریگەرییە لاوەکییەکانی چارەسەری کیمیایی یان دەرمانی دژە HIV
**هۆکارەکانی تر** - بەرکەوتن بە کانزا قورسەکان - ئەنیۆریزمی شاخوێنبەری سنگ - هەوکردنی بۆرییە خوێنییەکان - کەمیی ڤیتامین B12
دەستنیشانکردنی نەخۆشی
پزیشکەکەت پێویستی بە زانیاریی ورد دەربارەی نیشانەکانت دەبێت بۆ دیاریکردنی هۆکاری سڕبوونەکەت. لەوانەیە چەندین پشکنینی جیاواز پێویست بن بۆ پشتڕاستکردنەوەی هۆکارەکە پێش ئەوەی چارەسەری گونجاو دەست پێبکات.
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
سەندرۆمی تونێلی مەچەک
پەستان لەسەر دەماری ناوەڕاست لە مەچەکدا، کە دەبێتە هۆی سڕبوون، مێروولەکردن و لاوازی لە پەنجە گەورە و پەنجەکاندا. بە جەبیرە، دەرزی یان نەشتەرگەری چارەسەر دەکرێت.
نەخۆشییەکانی دەمارەکانی دەوروبەر
نەخۆشییەکانی ئەو دەمارانەی لە دەرەوەی مێشک و بڕبڕەی پشتن، کە دەبنە هۆی لاوازی، سڕبوون و ئازار. نەخۆشی شەکرە باوترین هۆکارە؛ چارەسەر هۆکار و نیشانەکان دەکاتە ئامانج.
تێکچوونی دەمار بەهۆی شەکرە
زیانگەیشتنی دەمار بەهۆی بەرزیی شەکری خوێن بۆ ماوەی درێژ، کە تا نیوەی نەخۆشانی شەکرە بە سڕبوون، سووتانەوە و ئازاری پێ تووش دەکات. کۆنتڕۆڵکردنی شەکر خاوی دەکاتەوە.
جەڵتەی مێشک
حاڵەتێکی فریاکەوتنی پزیشکییە کە تێیدا ڕەوتی خوێن بۆ بەشێک لە مێشک دەوەستێت، و هەموو خولەکێک گرنگە. ئێمە چاکبوونەوە و ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی جەڵتەی مێشک بەڕێوە دەبەین.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی سڕبوون دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.