At a glance
ئەمە چییە
مەیلێکە بۆ تووشبوون بە هێرشی فێ، واتە چەند خولێکی کورتبوونەوەی ماسولکەی ناخۆویستانە، گۆڕانی ئاگایی یان هەستی نائاسایی کە بەهۆی دەردانی کارەبایی نائاسایی لە مێشکدا دروست دەبن.
نیشانە باوەکان
لەهۆشچوونی کتوپڕ لەگەڵ ڕەقبوون و ڕاچەنین (تۆنیک-کلۆنیک)؛ یان فێی ونبوونی ئاگایی (پچڕانی کورتی ئاگایی کە تێیدا کەسەکە بە بەتاڵی سەیر دەکات)؛ یان فێی بەشەکی لەگەڵ مانەوەی ئاگایی و جووڵەی خۆکاری دەست.
چۆن چارەسەری دەکەین
یەکەم هەنگاوی چارەسەر دەرمانی دژەفێیە (AEDs). کاتێک دەرمانەکان سوودیان نەبێت یان کاریگەرییە لاوەکییەکانیان بەرگە نەگیرێن، نەشتەرگەری بۆ لابردن یان جیاکردنەوەی ئەو ناوچەیەی هێرشی فێ دروست دەکات، دەتوانێت نەخۆش بە تەواوی لە هێرشی فێ ڕزگار بکات.
فێ چییە
فێ (پەرکەم) نەخۆشییەکە کە تێیدا هێرشی فێی دووبارەبووەوە و بێ هۆکاری ورووژێنەر ڕوودەدات. یەک هێرشی فێ بە تەنها مانای فێ نییە؛ تایبەتمەندیی سەرەکی مەیلی دووبارەبوونەوەیە. لە زۆربەی نەخۆشاندا هێرشی فێ یان گشتگیرە (هەردوو نیوەگۆکانی مێشک دەگرێتەوە) یان بەشەکییە (لە یەک ناوچەدا دەست پێدەکات و هەندێک جار بڵاو دەبێتەوە).
هۆکارەکان زۆر جیاوازن. زۆر حاڵەت جینین یان پەیوەستن بە گەشەکردنەوە. هەندێکی تر بەهۆی برینداربوونی سەر، جەڵتەی مێشک، گرێی مێشک یان هەوکردنی میکرۆبییەوە دروست دەبن. لە زۆر حاڵەتدا هۆکارەکە تەنانەت دوای پشکنینیش نەزانراو دەمێنێتەوە.
فێی گشتگیر بەرامبەر فێی بەشەکی
جۆری هێرشی فێ ڕێنمایی پشکنین و هەڵبژاردنی چارەسەر دەکات. هەندێک نەخۆش هەردووکیان هەیە.
جۆری A
فێی گشتگیر
- لە دەستپێکی نیشانەکانەوە (یان لە ماوەی چەند چرکەیەکدا) هەردوو نیوەگۆی مێشک دەگرێتەوە.
- لەهۆشچوون باوە.
- شێوازەکانی تۆنیک-کلۆنیک (ڕەقبوون و لەرزین)، فێی ونبوونی ئاگایی (سەیرکردنی بەتاڵ) یان ئەتۆنیک (کەوتنی لەناکاو).
- نائاسایییەکانی EEG هەردوولایی و بڵاون.
جۆری B
فێی بەشەکی
- لە یەک ناوچەی مێشکدا دەست پێدەکات، لەوانەیە بڵاو ببێتەوە یان نا.
- ئاگایی دەکرێت بپارێزرێت (فێی بەشەکی بە ئاگاییەوە) یان لەدەست بچێت (فێی بەشەکی لەگەڵ تێکچوونی ئاگایی).
- جووڵەی دەست، مژینی لێو یان جووڵەی خۆکار باون.
- نائاسایییەکانی EEG ناوچەیین.
ئەوەی لە کلینیکدا دەیبینین
١%
ی دانیشتووان لە هەر کاتێکدا فێی چالاکیان هەیە
٧٠%
ی ئەو حاڵەتانەی دەستپێکی نیشانەکانی هێرشی فێیان تازەیە، وەڵامی یەک دەرمانی دژەفێ دەدەنەوە
٣٠%
بەرگرییان بەرامبەر دەرمان هەیە و لەوانەیە سوود لە نەشتەرگەری وەربگرن
زانیارییە سەرەکییەکان
چۆن چارەسەر دەکرێت
دەرمانی دژەفێ یەکەم هەنگاوی چارەسەرە. نەشتەرگەری هەنگاوی دواترە بۆ ئەو فێیەی بەرگری بەرامبەر دەرمان هەیە.
دەرمانی دژەفێ
یەکەم هەنگاوی چارەسەر بۆ هەموو ئەو حاڵەتانەی دەستپێکی نیشانەکانی هێرشی فێیان تازەیە
- سەرەتا چارەسەری تاکدەرمانی (یەک دەرمان) تاقی دەکرێتەوە: لیڤێتیراسێتام، سۆدیۆم ڤالپرۆیەت، لامۆتریجین یان لاکۆسامید بەپێی جۆری هێرشی فێ
- ئەگەر تاکدەرمانی سەرکەوتوو نەبوو، دەرمانێکی دووەم زیاد دەکرێت (فرەدەرمانی)
- پشکنینی خوێن و EEGی بەردەوام بۆ هەڵسەنگاندنی کۆنترۆڵ و کاریگەرییە لاوەکییەکان
ڕژێمی کیتۆجینیک
یارمەتیدەرە بۆ فێی بەشەکی یان فێی گشتگیر
- ڕژێمێکی چەوریی زۆر و کاربۆهیدراتی کەمە کە بۆ چەندین دەیە لە فێی منداڵاندا بەکارهاتووە
- بۆ پێگەیشتوانیش سوودی هەیە: نزیکەی ٣٠%یان کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی هێرشی فێ بەدەست دەهێنن
- پێویستی بە سەرپەرشتی و چاودێریی پسپۆڕی خۆراک هەیە
نەشتەرگەری
فێی بەرگر بەرامبەر دەرمان (سەرنەکەوتنی دوو یان زیاتر لە دەرمانە دژەفێیەکان)
- لابردن: لابردنی ئەو ناوچەیەی هێرشی فێ دروست دەکات ئەگەر بەشەکی بێت و بە نەشتەرگەری دەستی پێ بگات
- جیاکردنەوە: بڕینی جەستەی پینەیی مێشک (کالۆسۆتۆمی) یان هێمیسفێرێکتۆمی کارکردی بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوە
- نیورۆمۆدیولەیشن (ڕێکخستنەوەی دەمار): ورووژاندنی دەماری ڤاگەس (vagus nerve stimulation) یان ورووژاندنی دەماریی وەڵامدەرەوە (RNS) بۆ ناوچەی هێرشی فێی فرەشوێن یان بڵاو
ڕاوێژکاریی دەروونی
پاڵپشتیی بەردەوام بە درێژایی چارەسەر
- فێرکاریی دەروونی دەربارەی ورووژێنەرەکانی هێرشی فێ و شێوازی ژیان
- کاریگەرییەکانی لەسەر ئۆتۆمبێل لێخوڕین و کار
- پلاندانان بۆ دووگیانی (هەندێک دەرمانی دژەفێ مەترسیی شێوەشێواویی کۆرپەلەیان هەیە)
ئامانج ڕزگاربوونە لە هێرشی فێ، بەڵام هەندێک نەخۆش ئەگەر ڕزگاربوونی تەواو بەدەست نەیەت، بە کەمبوونەوەیەکی بەرچاو ڕازی دەبن.
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
جەڵتەی مێشک
حاڵەتێکی فریاکەوتنی پزیشکییە کە تێیدا ڕەوتی خوێن بۆ بەشێک لە مێشک دەوەستێت، و هەموو خولەکێک گرنگە. ئێمە چاکبوونەوە و ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی جەڵتەی مێشک بەڕێوە دەبەین.
برینداربوونی سەر
زەبرێک بەر سەر دەکەوێت، لە لەرزینی مێشکی سووکەوە تا برینداربوونی گەورە. پرسیاری سەرەکی: ئایا خوێنبەربوونێک هەیە کە پێویستی بە نەشتەرگەری بێت، ئاوسانێک کە پێویستی بە چاودێری بێت، یان هیچیان؟
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی فێ دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.