At a glance
ئەمە چییە
کۆمەڵێک دۆخن کە ئاستی گرژیی ماسولکەیان نائاساییە یان جووڵەی نائیرادییان هەیە: ئیفلیجی مێشک، گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە، دیستۆنیا، ئەتاکسیا. لەوانەیە زگماکی، دواتر پەیدابوو یان پەرەسەندوو بن.
نیشانە باوەکان
ڕەقبوون، جووڵەی پێچپێچی نائیرادی یان لەرزین، زەحمەتی لە دەستپێکردنی جووڵە، تێکچوونی هاوسەنگی، یان جووڵەی کۆنترۆڵنەکراوی پەلەکان.
چۆن چارەسەری دەکەین
چارەسەری سروشتی و ڕاکێشانی ماسولکە بنەمای چارەسەرن. ژەهری بۆتولینۆم بۆ گرژی و ڕەقبوونی ماسولکەی ناوچەیی. نەشتەرگەری دەماری کارکردی (ڕایزۆتۆمیی پشتیی هەڵبژێردراو، دروستکردنی زەدەی مەبەستدار بە ڕێگای ستیریۆتاکتیک) بۆ حاڵەتە سەخت و پەککەوتەکەرەکان.
تێکچوونەکانی جووڵە چین
تێکچوونەکانی جووڵە کۆمەڵێکی بەرفراوان دەگرنەوە، لە ئیفلیجی مێشکی زگماکییەوە تا گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە (سپاستیسیتی) کە دواتر پەیدا دەبێت دوای جەڵتەی مێشک، برینداربوونی درکەپەتک یان زەبری مێشک. کێشە بنەڕەتییەکە لەدەستدانی کۆنترۆڵی ئاسایی و ڕێگرانەیە بەسەر خانە دەمارییە جووڵەییەکاندا (نیورۆنی جووڵە)، کە دەبێتە هۆی زیادە چالاکیی ڕیفلێکسەکان، توندبوونی ماسولکە یان جووڵەی نائیرادی.
ئەوەی لە کلینیکدا دەیبینین
٢–٣ لە هەر ١٠٠٠
منداڵ بە ئیفلیجی مێشکەوە لەدایک دەبن
٣٠%
لەوانەی لە جەڵتەی مێشک دەمێننەوە لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا تووشی گرژی و ڕەقبوونی ماسولکە دەبن
٦٠–٨٠%
بە ژەهری بۆتولینۆم باشتربوونی کارکردی بەدەست دەهێنن
زانیارییە سەرەکییەکان
چۆن چارەسەر دەکرێت
چارەسەری سروشتی بنەمای چارەسەرە. بژاردەکانی دەرمان و نەشتەرگەری بەپێی سەختیی حاڵەتەکە بەرەو پێشەوە دەچن.
چارەسەری سروشتی
یەکەم هەنگاوی چارەسەر بۆ هەموو تێکچوونەکانی جووڵە
- ڕاکێشانی ماسولکە و ڕێکخستنی شێوەی لەش بۆ ڕێگرتن لە گرژبوونی هەمیشەیی
- ڕاهێنانی ڕۆیشتن و ڕاهێنانی هاوسەنگی
- چارەسەری جووڵە بە سنووردارکردنی پەلی ساغ (CIMT)
ژەهری بۆتولینۆم
گرژی و ڕەقبوونی ماسولکەی ناوچەیی کە تەنها بە چارەسەری سروشتی وەڵام ناداتەوە
- دەرزیکردن لە ماسولکە زیادە چالاکەکاندا
- ڕێگری لە دەردانی ئەسیتیلکۆلین دەکات و ماسولکەکە لاواز دەکات
- کاریگەرییەکەی لە ماوەی ١–٢ هەفتەدا دەست پێ دەکات و ٣–٤ مانگ دەمێنێتەوە
دەرمانی خواردن
گرژی و ڕەقبوونی ماسولکەی گشتی
- باکلۆفین (هاندەری GABA)
- تیزانیدین (هاندەری alpha-2)
- دانترۆلین (خاوکەرەوەی ڕاستەوخۆی ماسولکە)
نەشتەرگەری دەماری کارکردی
حاڵەتە سەخت و پەککەوتەکەرەکان کە سەرسەخت بەرامبەر چارەسەری پارێزگارانەن
- ڕایزۆتۆمیی پشتیی هەڵبژێردراو (SDR) لای منداڵانی تووشبوو بە ئیفلیجی مێشک
- دروستکردنی زەدەی مەبەستدار بە ڕێگای ستیریۆتاکتیک (stereotactic lesioning؛ پالیدۆتۆمی، تالامۆتۆمی) بۆ دیستۆنیا (dystonia)
- ورووژاندنی قووڵی مێشک (GPi) بۆ دیستۆنیای گشتی
خوێندنەوەی پەیوەندیدار
نەخۆشیی پارکینسۆن
یەکێکە لە نەخۆشییەکانی جووڵە و پەرەسەندووە، بەهۆی لەناوچوونی خانەکانی دۆپامین، کە دەبێتە هۆی لەرزین، ڕەقبوون و هێواشی. کاتێک دەرمان بە تەنها سوودی نەبێت، نەشتەرگەری پێشنیار دەکرێت.
برینداربوونی درکەپەتک
زیانگەیشتنی درکەپەتک بەهۆی زەبر یان هۆکاری تر جگە لە زەبر. چاودێریی زوو درکەپەتک دەپارێزێت؛ بەتواناکردنەوە بۆ ماوەی درێژ جەخت لەسەر گەڕاندنەوەی کارکردن دەکاتەوە.
چاوپێکەوتنێک بگرە
سکرتێر یەکەم کاتی چاوپێکەوتن لە ماوەی کاتی کارکردنی کلینیکدا دیاری دەکات؛ تکایە لە کاتی پەیوەندیکردنەکەدا وێنەگرتنە پێشووەکان، تێبینییەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانە ئێستاکانت ئامادە بێت.
ئەم پەڕەیە زانیاریی گشتی دەربارەی تێکچوونەکانی جووڵە دەخاتە ڕوو و جێگەی هەڵسەنگاندنی پزیشکیی تایبەت بە هەر کەسێک ناگرێتەوە. ئەگەر نیشانەکانت سەختن یان خراپتر دەبن، بە زوویی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکە.